ლინგვისტუსის ბლოგი

ანე–კატერინე ვესტლი ნორვეგიელმა ბავშვებმა XX საუკუნის 50–იან წლებში გაიცნეს. იგი რადიოში მის მიერ დაწერილ პატარ–პატარა სახალისო ისტორიებს კითხულობდა, რომლებიც შემდგომში მის საბავშვო წიგნებს დაედო საფუძვლად. ეს სკანდინავიელი ავტორი სულ ორმოცამდე წიგნის ავტორია, რომლებიც ციკლებად იყოფიან. თვითოეულ ციკლს კი თავისი გმირები ჰყავს. მისი წიგნები ზღაპრებს წააგავს და ყოველთვის კარგად სრულდება, თუმცა ის, რასაც თავის წიგნებში ავტორი აღწერს, ჩვეულებრივი და უბრალო ადამიანების უმნიშვნელო ცხოვრებაა, ნათელი ფერებით გაჯერებული და სიხარულით აღსავსე.

ერთ–ერთ ასეთ ციკლს დედის, მამის, რვა ბავშვის და დიდედის შესახებ შექმნილი წიგნების სერია წარმოადგენს, რომლის პირველი ხუთი წიგნი ავტორმა 1957–1961 წლებში დაწერა. სწორად ეს ხუთი პატარა ისტორია აღმოვაჩინე დღეს ჩემს წიგნებში, 1987 წელს გამომცემლობა “ნაკადულის” მიერ ერთ წიგნად გამოცემული, ვებრძოდი რა უძილობას და გამახსენდა… გამახსენდა ამ წიგნს როგორ ვკითხულობდი მთელი ბავშვობა, დღემდე იხსენებს დედაჩემი თუ როგორ ვბოდიალობდი ამ წიგნთან ერთად სულ… ახლაც შემიძლია, პირველი ისტორიის “დედა, მამა რვა ბავშვი და საბარგო მანქანის” პირველი აბზაცის სიტყვასიტყვით ციტირება:

იყო და არა იყო რა, იყო დიდი, ძალიან დიდი ოჯახი: დედა, მამა და მათი რვა შვილი. ბავშვებს ერქვათ: მარენი, მარტინი, მარტა, მადსი, მონა, მილი, მინა და წრიპა მორტენი. მათთან ერთად ცხოვრობდა დიდი საბარგო მანქანა, რომელიც ყველას ძალიან უყვარდა. ან როგორ არ ეყვარებოდათ, საბარგო მანქანა ხომ მთელ ოჯახს არჩენდა!

ხანდახან უმნიშვნელო წვრილმანები ისე საფუძვლიანად რჩებიან მეხსიერებაში, რომ დავიწყების შანსიც არ გვაქვს. ზუსტად ასე მახსოვს, წრიპა მორტენის ოინბაზობები, მახსოვს როგორ უბერავდა ორპირი ქარი მათს სახლში ტყის პირას, როგორ მოიპარეს საბარგო მანქანა და ა.შ. ერთი სიტყვით, ამ ოჯახობასთან დაკავშირებული ყველა დეტალი. არადა, ახლა რომ ვინმემ მკითხოს სკანდინავიელ მწერლებში რომელია შენი ფავორიტიო, აუცილებლად და ხაზგასმით ასტრიდ ლინდგრენს დავასახელებ, ისე რომ არც კი დავფიქრდები. ფანტაზიით, ლიტერატურული პერსონაჟების მრავალფეროვნებით, ამბის მხატვრულად გადმოცემის მანერით ასტრიდ ლინდგრენი სხვა სიმაღლეზე დგას, მის წიგნებს უფრო გვიან გავეცანი, თუმცა პეპის, კარლსონის, სალტროკელების, ბიულერბიული ბავშვების, ემილის და მიოს ამბები ისე კარგად არც არასოდეს მხსომებია, როგორც ეს ვესტლის გმირების შემთხვევაში იყო…

მიუხედავად მთელს მსოფლიოში პირველი წიგნის პოპულარობისა, მე მაინც მეორე – “Mormor og de åtte ungene i skogen” – “დიდედა და რვა ბავშვი ტყეში” – მიყვარდა ყველაზე მეტად. გასული საუკუნის 50–იანი წწ. ოსლოს გარეუბნების რომანტიკას ვერ ჩავწვდი და, როგორც ჩანს, ტყის პირას მათი ცხოვრება უფრო საინტერესო იყო 20 წლით ახალგაზრდა მე–სთვის… ამ წიგნის ნორვეგიული სათაური წიკიპედიაში მოვძებნე და იმედია სწორად. სათაურის პირველივე სიტყვა Mormor–მა ჯერ კიდევ ლინუს ტორვალდსის წიგნში – “Just for fun” – მიიპყრო ჩემი ყურადღება, როცა ლინუქსის მშობელი მამა ორი ტიპის ბებიას და ორი ტიპის პაპას თუ ბაბუას იხსენებდა:

• ფარმორ – მამის დედა
• მორმორ – დედის დედა
• ფარფარ – მამის მამა
• მორფარ– დედის მამა.

მიუხედავად იმისა, რომ ლინუს ტორვალდსი შვედურ გარემოს აღწერდა, როგორც ჩანს, ნორვეგიული და შვედური იმდენად გვანან, რომ სიტყვა ბებია ერთნაირად ჟღერს ორივე ენაზე. ასევე, საგულისხმოა ის ფაქტიც, რომ ნორვეგიული ენის ეს თავისებურება გაითვალისწინა ქართველმა მთარგმნელმა და “ბებიის” ნაცვლად “დიდედა” გამოიყენა ქართულ თარგმანში. ამ ბებიაზე გამახსენდა და თურმე კი არა, ნორვეგიაში დღემდე პოპულარობით სარგებლობს ზემოხსენებული ოჯახის შესახებ დადგმული პიესები, რომლებშიც დიდედის როლს თავად ავტორი, ანე–კატერინე ვესტლი ასრულებდა ნორვეგიულ სცენაზე წლების განმავლობაში…

დიდხანს ვატრიალე ის გაყვითლებული და დაღარული ქართული წიგნი და ვერსად ვიპოვე ბიოგრაფიული ცნობები ავტორის შესახებ –  რომ არა წიკიპედია რა მეშველებოდა?! :)

P.S. ესეც ის ხსენებული ხუთი წიგნი რუსულად: download (გაფართოება ppt-დან rar–ზე გადააკეთეთ და მერე არქივი როგორ გახსნათ იმედია იცით)