ლინგვისტუსის ბლოგი

Ford
Where had you this pretty weathercock?
Mrs. Page
I cannot tell what the dickens his name is my husband had
him of. What do you call your knight’s name, sirrah?
Robin
Sir John Falstaff.

William Shakespeare,  ”Falstaff”

ამ დიალოგში მისის პეიჯი იყენებს სასაუბრო ენაში შექსპირის დროს გავრცელებულ გამოთქმას «what the dickens». ეს გამოთქმა ორი საუკუნის შემდეგ დაბადებულ ინგლისელ მწერალთან, ჩარლზ დიკენსთან არანაირ კავშირში არ არის. უბრალოდ საქმე იმაშია, რომ ძველი ინგლისური გამოთქმა, «what the dickens», გამოიყენებოდა უარყოფითი ემოციის გამოსახატავად, დაახლოებით ისევე, როგორც ეს”ეშმაკმა დალახვროს”, ან “იმისი დედაც, ჯეკ”–ის შემთხვევაშია.

აი, სიტყვა «dickens» კი ძვ. ინგლისურ ენაში “ჭინკას”, ან “ეშმაკს” აღნიშნავდა, რასაც იმდროინდელ გამონათქვამებში და შეძახილებში უხვად ვხვდებით. შესაძლოა სწორად ამიტომაც ჩარლზ დიკენსმა თავდაპირველად წერა ფსევდონიმით დაიწყო, მის შვილებს კი – კიდევ უფრო არ გაუმართლათ, ასეთ “მშვენიერ” გვართან ერთად მათ ახირებული მამა შეხვდათ, რომელმაც საკუთარ შვილებს უცნაური სახელები დაარქვა.

სანამ დიკენსზე და მის შვილებზე საუბარს გავაგრძელებთ მანამდე ინგლისელთა სახელების მიმართ დამოკიდებულებაზეც უნდა ითქვას ორიოდ სიტყვა:

ინგლისში ტრადიციულად ითვლება ე.წ. “მიდლნეიმის”, ანუ საშუალო სახელის დარქმევაც. ამის ერთ–ერთი მიზეზი შესაძლოს ის არის, რომ გონიერი ინგლისელები, როდესაც ამკვიდრებდნენ ამ ტრადიციას, წინასწარ თვლიდნენ, რომ შესაძლოა ვინმეს მისი პირველი სახელი არ მოსწონებოდა, შესაბამიზად რეზერვად ეს “მიდლნეიმი” გამოიყენებოდა. ჩვენთანაც რომ იყოს ასეთი ტრადიცია არ გვეყოლებოდა ამდენი გიორგი და დათო, აქა–იქ ორიგინალური სახელის მქონე ქართველებიც გამოერეოდნენ. ასე მაგალითად ინგლისში დიდი ხნის განმავლობაში მიღებული იყო ბიჭებისათვის ყველაზე გავრცელებული სახელების დარქმევა, საშუალო სახელს კი, როგორც წესი რაიმე უცნაური სიტყვა წარმოადგენდა ხოლმე, როგორც ეს უილიამ მეიქპის თეკერეის შემთხვევაში გვაქვს (Makepeace – მშვიდობისმყოფელი). ამასთან ქალის სახელების შემთხვევაში პირიქით იყო, როგორც ჩანს ბრიტანელები კარგად ერკვეოდნენ “თინეიჯერების” ფსიქოლოგიაში.

ჩარლზ დიკენსმა კი თავის შვილებს ინგლისელი ლიტერატორების სახელები უწოდა და ამგვარად მოევლინენ ქვეყანას ჰენრი ფილდინგ დიკენსი და ალფრედ ტენისონ დიკენსი… ამ “ბედნიერი” ყმაწვილების სახელებზე ბენჯამინ ფრანკლინ პინკერტონი გამახსენდა ჯაკომო პუჩინის “ჩიო ჩიო სანიდან”, მთელი ლიბრეტოს მანძილზე B.F.–ად მოხსენიებული. ასევე ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ პირველი და საშუალო სახელების აბრევიატურები ხშირად თავის მხრივ ახალ სახელს ქმნიან, როგორც ეს ოჯეი სიმპსონის შემთხვევაში გვაქვს, რომელსაც ორენთალ ჯეიმსი უწოდეს მშობლებმა, მთელმა მსოფლიომ კი ოჯეით (O.J.) გაიცნო, ჯერ ამერიკული ფეხბურთის და შემდეგ სასამართლო პროცესის წყალობით, ცოლი და ცოლის საყვარელი რომ მოკლა…

P.S.  სტატიის იდეა აღებულია http://ezhe.ru–დან.