ლინგვისტუსის ბლოგი

25–27 მარტს თბილისის სამედიცინო უნივერსიტეტში გაიმართა საქართველოს უნივერსიტეტებს შორის შეჯიბრი “რა? სად? როდის?”–ში. მთელი ტურნირის შეკითხვები მე დავწერე. ვისაც დააინტერესებს შეუძლია გაეცნოს.

ფინალი ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1) 2007 წელს ხოსე პოსომ გადაიღო ანიმაციური ფილმი მხიარული და ონავარი არსების, სახელად ხოტეს შესახებ. მულტფილმი შექმნილია ერთი ყველასათვის ცნობილი ნაწარმოების მიხედვით, სადაც ხოტეს პროტოტიპი მეორეხარისხოვანი პერსონაჟია და ამასთან პირველწყაროში მას საკუთარი სახელი არ გააჩნია. ყურადღება შეკითხვა: რა არსებაა ხოტე მულტფილმშიც და პირველწყაროშიც?

პასუხი: ვირი (“დონკი ხოტე” ეწოდება მულტფილმს ინგლისურად, სანჩო პანსას ვირს კი პირველწყაროში სახელი არ აქვს)
პირველწყარო: http://www.imdb.com/title/tt0419704/

2) ვახტანგ ჯავახაძის კრებულში “33 აცა-ბაცა” ერთ-ერთ გვერდზე სურათის ქვეშ არის მინაწერი: ჩერნობილი _ ნიკასაგან. ყურადღება შეკითხვა: რა სიტყვაა შეცვლილი მინაწერში სიტყვით „ჩერნობილი“?

პასუხი: ნაგასაკი (პალინდრომს ავტორმა შეუსაბამა ქართული სიტყვა „აცა-ბაცა“, კრებულიც შესაბამისად პალინდრომებს ეძღვნება. ერთ-ერთი პალინდრომი ასე ჟღერს: „ნაგასაკი –ნიკასაგან“)
წყარო:  http://publish.dlf.ge/vaxtangvi/vakhtangjavaxadse/176/acabaca.html

3) ამ ლათინური წარმოშობის სიტყვის წარმოთქმის დროს მრავალი ჩვენთაგანი უშვებს უნებლიე შეცდომას და ერთ ასოს არასწორად გამოთქვამს. ერლომ ახვლედიანმა 1998 წელს დაწერილ ღია წერილში „დამარცხება და გამარჯვება“ ეს შეცდომა განგებ და განზრახ დაუშვა, როდესაც ამ სიტყვით მოიხსენია ქართულ-აფხაზური კონფლიქტი. დაასახელეთ ლათინური წარმოშობის ეს სიტყვა.

პასუხი: აბსურდი (ერლომ ახვლედიანმა ქართულ-აფხაზურ კონფლიქტს „აფსურდი“ უწოდა)
წყარო: http://www.lib.ge/body_text.php?5650

4) ეს ორსიტყვიანი ლათინური ფრაზა მომდინარეობს იოანეს სახარების ლათინური თარგმანიდან. ცნობილია, რომ როდესაც გოეთე ნაპოლეონ ბონაპარტს აუდიენციაზე ეწვია, საფრანგეთის იმპერატორმა გერმანელ პოეტს ამ ფრაზის ფრანგული ვარიანტით მიმართა. ანდრეი კრავჩუკმა კი ამ ფრაზით დაასათაურა ესსე, სადაც მან რამდენიმე შენიშვნას მოუყარა თავი ჰომოსექსუალიზმის თემაზე. დაასახელეთ ეს ორსიტყვიანი ლათინური ფრაზა.

პასუხი: ecce homo (აჰა, კაცი)
წყარო: 1. http://www.women.ge/minority/library/esse4.html 2. http://en.wikipedia.org/wiki/Ecce_homo

5) მისი კლასიკური ვარიანტი შედგება ექვსი ერთფერიანი, თორმეტი ორფერიანი და რვა სამფერიანი ნაწილისაგან. შემქმნელის განცხადებით მისი შექმნის თავდაპირველი დანიშნულება უნიჭო სტუდენტებისათვის ჯგუფთა თეორიის საწყისების თვალსაჩინო დემონსტრირება იყო. დაასახელეთ ქვეყანა, სადაც ის შეიქმნა.

პასუხი: უნგრეთი (ერნო რუბიკმა ასე შექმნა რუბიკის კუბი)
წყარო: http://www.membrana.ru/articles/simply/2003/08/14/175900.html

6) 1869 წელს იაპონიის სამხედრო ორკესტრის ბრიტანელმა ინსტრუქტორმა ჯონ უილიამ ფენტონმა ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ იაპონიას არ გააჩნდა იქსი. შედეგად, ფენტონის და სხვა იაპონელების ჩარევით, იშვა ის, რასაც თანამედროვე იაპონიაში „კიმიგაიო“-ს უწოდებენ. დღესდღეობით „კიმიგაიო“ განეკუთვნება ერთ-ერთ ყველაზე ადვილად დასამახოვრებელ იქსთა რიცხვს, ვინაიდან მისი ერთ-ერთი უმთავრესი კომპონენტი შედგება სულ ოცდათერთმეტი… ყურადღება შეკითხვა: რისგან?

პასუხი: მარცვლისგან („კიმიგაიო“ იაპონიის ოფიციალური ჰიმნია, რომლის ტექსტიც ტანკას წარმოადგენს. ტანკაში კი სულ 31 მარცვალია)
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Kimi_ga_Yo

7) ეს ადამიანი თავის თავს “XIX საუკუნის მაწანწალა ძაღლს” უწოდებდა. ჯორჯ მერედიტი მასზე ამბობდა იგი “ერთ პიროვნებაში შერწყმული ურჩხული და აპოლონიაო”. პიტერ აკროიდმა კი მას “ენის მეუფე და სტილის ოსტატი უწოდა” და “ყვავილებით ნასუქ ხარს შეადარა, შესაწირად გამზადებულს”. დაასახელეთ ამ ადამიანის სახელი და გვარი.

პასუხი: ოსკარ უაილდი
წყარო: http://arili2.blogspot.com/2008/12/blog-post_9475.html

8) ზაზა აბზიანიძემ, გრიგოლ რობაქიძის სტილის წაბაძვით დაწერა მინიატურული მოთხრობა “სპლინი”. ეს მოთხრობა წარმოადგენს ლიტერატურულ თამაშს, ფორმალისტურ ანცობას, რაც იმაში მდგომარეობს, რომ ყველა სიტყვა ამ მოთხრობაში ასო ს-ზე იწყება. ამ ნაწარმოებში ავტორი სხვა მწერლების ციტირებასაც ახერხებს. მაგალითად აქ თქვენ შეხვდებით სტენდალის სენტენციას “სახე სარკეა სულისა”. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ ფრთოსანი ფრაზა ინგლისური ლიტერატურიდან, რომლის ციტირებაც ასევე მოახერხა ამ მოთხრობაში ზაზა აბზიანიძემ?

პასუხი: სიტყვები, სიტყვები, სიტყვები (უილიამ შექსპირის “ჰამლეტიდან”)
წყარო: http://arili2.blogspot.com/2008/12/blog-post_3234.html

9) ერთ-ერთ საიტზე შეკითხვის ავტორი წააწყდა 1910 წელს, ფრანგულ ენაზე ლუი სეგონდის მიერ ნათარგმნ ახალ აღთქმას. ამ საიტზე წარმოდგენილ ახალი აღთქმის ტექსტს გააჩნია ერთი თავისებურება. ტექსტის ნაწილი არის შავი ფერის შრიფტით წარმოდგენილი, ნაწილი კი – წითლით. მაგალითისთვის, იგივე პრინციპით რომ დავბეჭდოთ ოშოს “მდოგვის მარცვალი”, ამ წიგნის სათაური დაწერილი იქნება წითლად. ყურადღება შეკითხვა: რა პრინციპითაა გაყოფილი ახალი აღთქმის ტექსტი წითელი და შავი ფერის ტექსტად?

პასუხი: შავი ფერით დაწერილია სახარების ავტორის ტექსტი, წითლით კი იესო ქრისტეს ციტატები (ოშოს წიგნის სათაური “მდოგვის მარცვალი” ქრისტეს სიტყვებს წარმოადგენს.
წყარო: http://www.campuslive.ch/lausanne/Bible/Chapters/

10) ალბათ გსმენიათ ეპისტოლარული ჟანრის რომანების შესახებ, რომელიც მთლიანად პერსონაჟების მიერ ერთმანეთისადმი მიწერილი წერილებითაა აგებული. 2000 წელს მეტ ბომონმა ახალი ტიპის ეპისტოლარული რომანი დაწერა, რომელიც მთლიანად პერსონაჟების მიმოწერილი იმეილებისაგან შედგება. რომანის სათაური მოკლე და კონკრეტულია, ამასთან შეიძლება იმის თქმაც, რომ ის ყველაზე ხშირად გვხვდება რომანის ტექსტში. ყურადღება შეკითხვა: დაწერეთ რომანის სათაური თქვენს ფურცლებზე.

პასუხი: E (რომანის სათაური მიუთითებს იმეილებზე და ამასთან ეს ასო ყველაზე ხშირად განმეორებადი ასოა ინგლისურ ენაში, მათ შორის ამ რომანის ტექსტშიც)
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/E_(novel)

11) ნიზამი განჯელი პოემაში `ხოსროვი და შირინი~, ხოსროვის განსწავლულობაზე საუბრის დროს პოეტი ახსენებს “ზუალის ფარგალს”. 1181 წელს შექმნილ ამ პოემაში ასეთი სიტყვათშეთანხმების არსებობა დღემდე სამეცნიერო კამათის საგანია, ვინაიდან ის, რასაც სიტყვასიტყვით “ზუალის ფარგალი” აღნიშნავს პირველად გალილეო გალილეიმ დაინახა 1610 წელს და ნიზამის მისი არსებობა შეუძლებელია რომ სცოდნოდა. ყურადღება შეკითხვა: მაშ, რა დაინახა პირველად გალილეიმ 1610 წელს?

პასუხი: სატურნის რგოლები (ზუალ – სატურნია, “ფარგარ” კი – რგოლი სპარსულად)
წყარო: ნიზამი განჯელი, ხოსროვი და შირინი, თარგმნილი ამბაკო ჭელიძის მიერ, გამომც. “ლიტერატურა და ხელოვნება”, თბილისი, 1964, გვ.67

12) ამერიკელი კრიტიკოსი ლი ლოვინგერი ამბობდა, რომ იქსი არის ღარიბების სიმდიდრე, არაპრივილეგირებულთა პრივილეგია და ელიტარული კლუბი ბრბოს წარმომადგენლებისათვისო. კანადელმა ფილოსოფოსმა მარშალ მაკლუენმა კი დასძინა, რომ იქსმა დედამიწა ერთ დიდ სოფლად აქციაო. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ იქსი ცხრაასოიანი სიტყვით და გაითვალისწინეთ, რომ მარშალ მაკლუენი 1980 წლის 31 დეკემბერს გარდაიცვალა.

პასუხი: ტელევიზია
წყარო: 1. http://www.proza.ru/texts/2006/03/10-168.html 2. http://www.wtr.ru/aphorism/new136.htm

13) ერთი ისტორიის თანახმად ბენჯამენ ფრანკლინი ერთხელ აბრაჰამ ლინკოლნის დახმარებით იაპონიის ქალაქ ნაგასაკიში ჩავიდა, სადაც მან ერთი ქალბატონი გაიცნო და შემდგომში ცოლადაც მოიყვანა. ყურადღება შეკითხვა: რომელი არსებაა დაკავშირებული ამ ქალბატონთან?

პასუხი: პეპელა (საუბარია ჯაკომო პუჩინის ოპერაზე “ჩიო ჩიო სანი”, სადაც მთავარი პერსონაჟი, ბენჯამენ ფრანკლინ პინკერტონი ჩადის იაპონიაში და ცოლად ირთავს ჩიო ჩიო სანს)
წყარო: http://opera.stanford.edu/Puccini/Butterfly/libretto_m.html

14) რუსეთ-ირანის ომის დასრულების შემდეგ 1828 წელს, მეფის რუსეთის მთავრობამ სპარსელ სასულიერო მოღვაწეს, მირ-ფეთე-აღას 50 დესეტინა მიწის ნაკვეთი უბოძა. მირ-ფეთე-აღამ გარდაცვლილი მეუღლის ხსოვნის საპარიტსაცემოდ მიწის ამ ნაკვეთზე დიდი პარკი გააშენა, გაიყვანა სარწყავი არხი და კეთილმოაწყო ტერიტორია. არ გეკითხებით მირ-ფეთე-აღას სასულიერო წოდებას, დაასახელეთ ქალაქი სადაც მან ეს პარკი გააშენა.

პასუხი: თბილისი (საუბარია მუშთაიდის ბაღზე, რომლის სახელიც მომდინარეობს მირ-ფეთე-აღას სასულიერო წოდებისაგან. იგი მუჯთაჰიდი გახლდათ)
წყარო: ენციკლოპედია “თბილისი”, გვ. 685

15) გსმენიათ, ალბათ, ამერიკული ფეხბურთის გუნდის “სან-ფრანცისკო ფორტი-ნაინ-იერს”-ის შესახებ. გუნდის სახელწოდება 1849 წელს სან-ფრანცისკოში და კალიფორნიაში ჩასულ ოქროს მაძიებლებს უკავშირდება. ამ წელს განვითარებული მოვლენების გამო კი კალიფორნიის შტატის ოფიციალური დევიზი დღემდე ეს ძვ. ბერძნული სიტყვა გახლავთ. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ ეს ძვ. ბერძნული სიტყვა.

პასუხი: ევრიკა
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/California_Gold_Rush

16) წარმოიდგინეთ ასეთი სურათი: ირგვლივ უკიდეგანო ყინულის უდაბნო, სრულ მდუმარებაში და მარტოობაში წამოჭიმული სამმეტრიანი ხის ჯვარი. ხის ჯვარზე წარწერილია ხუთი სახელი და გვარი და ქრესტომათიული ციტატა ინგლისური პოეზიიდან. ყურადღება შეკითხვა: არ გეკითხებით ციტატის ავტორს, დაასახელეთ ჯვარზე მოხსენიებული ხუთი რეალური პიროვნებიდან ერთ-ერთი მაინც.

პასუხი: რობერტ სკოტი (დანარჩენი ოთხის სახელები და გვარებია: ლოურენს ოუტსი, ედგარ ევანსი, ედვარდ უილსონი, ჰენრი ბოუერსი. რობერტ სკოტის საფლავზე გაკეთებული ეპიტაფია აღებულია ალფრედ ტენისონის პოეზიიდან: “ვიბრძოლოთ და ვეძიოთ, ვპოვოთ და არ დავნებდეთ”)
წყარო: http://drugoi.livejournal.com/2804536.html

17) ამ ქვეყნის ეროვნულ გერბზე მოთავსებულია ფარი. ფარზე ნახევარმთვარე ახალგაზრდა ქვეყნის აღმასვლას აღნიშნავს. ნახევარმთვარის თავზე ხუთი ვარსკვლავი კი ხუთი იდეალი – დემოკრატია, მშვიდობა, პროგრესი, სამართლიანობა და თანასწორობაა. ფარის მარცხნივ მოთავსებული ვეფხვი მეზობელ სახელმწიფოსთან ისტორიული კავშირის მიმანიშნებელია, ფარის მარჯვნივ ლომი კი თავად ეს ქვეყანაა. ყურადღება შეკითხვა: რომელ ქვეყანაზეა საუბარი?

პასუხი: სინგაპური
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Coat_of_Arms_of_Singapore

18) ალექსანდრე ირაკლის ძის იხსენებდა: “როდესაც რადიოთი ომის დაწყება გადმოსცეს დედაჩემი მამაჩემის სახელოსნოში შევარდა ყვირილით – ომი დაიწყო, ომი. – მამაჩემმა მოიხედა და დედაჩემს უთხრა: – გაჩერდი და არ გაინძრეო.” არ გეკითხებით თუ რა შეიქმნა ამის შემდეგ, ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ ალექსანდრე ირაკლის ძის გვარი.

პასუხი: თოიძე (ირაკლი თოიძის შვილი, ალექსანდრე თოიძე ასე იხსენებს, თუ როგორ შეიქმნა პლაკატი “დედა სამშობლო გვიხმობს”, რომლის შთაგონების წყარო ირაკლი თოიძის მეუღლე გახდა)
წყარო: http://www.plakaty.ru/remarks?rem_id=7

19) 1785 წელს საფრანგეთის მთავრობა ძალიან დიდი გასაჭირის წინაშე იდგა. საჭირო იყო სასწრაფოდ ბიუჯეტში 20 მილიონ ლივრიანი დეფიციტის აღმოფხვრა. ფინანსთა მინისტრმა მთავრობის სახელით დახმარება სთხოვა ეკლესიას, რაზედაც მღვდელმსახურები დათანხმდნენ ოღონდ ერთი პირობით. ისინი თანახმა იყვნენ 18 მილიონი ლივრი ეჩუქებინათ საფრანგეთის მთავრობისათვის თუკი ისინი აკრძალავდნენ ერთი კონკრეტული ავტორის ნაწარმოებების გამოცემას მთელი საფრანგეთის ტერიტორიაზე. ერთი წუთის შემდეგ დაასახელეთ ვინ არის ეს ავტორი.

პასუხი: ვოლტერი
წყარო: ვოლტერი, რჩეული ნაწარმოებები, გამომც. „მხატვრული ლიტერატურა“, 1971, მოსკოვი (რუსულ ენაზე).

20) ვის შესახებ თქვა ქართლ-კახეთის მეფემ თეიმურაზ პირველმა შემდეგი სიტყვები: „მძლავრი და უწყალო მეფე, ქრისტიანთა მტანჯველი, უბრალოს სისხლის მჩქეფელი, ეროდიას წილ მჯდომელი“.

პასუხი: შაჰ-აბას I
წყარო: http://www.fereidani.ge/49_undilaze/49_undilaze.html

პირველი შესარჩევი ტური ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1) ძველი ბერძენი ფილოსოფოსები, დემოკრიტე, პლატონი და არისტოტელე თვლიდნენ, რომ იქსის უმთავრესი ნიშან-თვისებებია: ზომიერება, წესრიგი, ჰარმონია და სიმეტრიაა. დაასახელეთ 1999 წელს გადაღებული ფილმი, რომლის სათაურშიც ფიგურირებს იქსი.

პასუხი: ამერიკული სილამაზე (იქსი – სილამაზე)
წყარო: 1. http://en.wikipedia.org/wiki/American_beauty 2. ანტიკური ხანის ლექსიკონი (თარგმანი გერმანულიდან), გამომც. “პროგრესი”, მოსკოვი, გვ.289 (რუსულ ენაზე).

2) თანამედროვე ბუტანის სოფლებში არსებობს სახლის აშენების უძველესი ტრადიცია. ამ ტრადიციის თანახმად სახლი უნდა იყოს სამსართულიანი და ამავდროულად თითოეულ სართულს ფუნქციონალური დატვირთვა აქვს. პირველ სართულზე განლაგებულია საქათმე, გომური და თავლა შინაური ცხოველებისათვის. მეორე სართულზე განლაგებულია სამზარეულო და საძინებელი. არ გეკითხებით თუ რა არის განლაგებული მესამე სართულზე, დაასახელეთ მიზეზი იმისა, რისთვისაც ბუტანელები დღეში რამდენიმეჯერ ადიან მესამე სართულზე.

პასუხი: ლოცვა (ყოველი ჭეშმარიტი ბუტანელის ცხოვრებაში რელიგია აუცილებელი რამ არის)
წყარო: http://www.tema.ru/travel/bhutan/

3) 1960-იან წლებში იტალიური გაზეთები წერდნენ: მთელი იტალიური არმია გახდა საჭირო ამ ქვეყნის დასაპყრობად, რომის დასაპყრობად კი საკმარისი ამ ქვეყნის მხოლოდ ერთი ჯარისკაცი აღმოჩნდაო. არ გეკითხებით ქვეყანას, დაასახელეთ ჯარისკაცის სახელი და გვარი.

პასუხი: აბებე ბიკილა (იმ დროს ეთიოპიის იმპერიულ გვარდიაში მსახურობდა)
წყარო: http://www.answers.com/abebe%20bikila

4) [ყურადღება შეკითხვაში არის ცვლილება] თანამედროვე სამყაროში „აინშტაინის ტერორისტს“ ხუმრობით უწოდებენ ტერორისტს, რომლის შესახებაც დადასტურებული ფაქტები არ არსებობს და უცნობია ცოცხალია ის თუ მკვდარი. მაგალითისთვის დიდი ხნის განმავლობაში ყველაზე ცნობილი “აინშტაინის ტერორისტი” იყო ოსამა ბინ-ლადენი. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ XX საუკუნეში მოღვაწე მეცნიერი, რომლის გვარიც შეკითხვაში შეცვლილია აინშტაინით.

პასუხი: შრედინგერი („შრედინგერის ტერორისტი“ ასოციაციურად უკავშირდება “შრედინგერის კატას”, ჰიპოტეტური ექსპერიმენტის მთავარ პერსონაჟს, რომელიც ხან ცოცხალია, ხან არა და უფრო სწორად უცნობია ცოცხალია თუ არა)
წყარო: http://www.nationmaster.com/encyclopedia/Schrödinger’s-cat

5) ნაპოლეონის კოდექსი წარმოადგენს 1804 წელს ნაპოლეონს ბონაპარტეს პირველი კონსულობის დროს მიღებულ სამოქალაქო უფლებების კანონთა კრებულს. ეს კოდექსი დღესდღეობით დაახლ. 70 ქვეყნის სამოქალაქო კანონმდებლობის ბაზისს წარმოადგენს. არსებობს ქვეყნები, სადაც ეს კანონმდებლობა მხოლოდ ქვეყნის გარკვეულ ნაწილშია გავრცელებული, მაგალითად აშშ-ში ასეთი მხოლოდ ერთი შტატია და კანადაში – მხოლოდ ერთი პროვინცია. დაასახელეთ აშშ-ს შტატიც და კანადის პროვინციაც.

პასუხი: ლუიზიანა და კვებეკი
წყარო: http://www.podrobnosti.ua/technologies/scienceother/2004/07/08/132452.html

6) ჩაიწერეთ: 1. მაცუო ბაშო 2. იშიკავა ტაკუბოკუ 3. მაჩი ტარავა 4. მასაოკა შიკი 5. შავყურა თეთრი ბიმი. ჩამოთვლილ ხუთ სუბიექტს ყველას ერთად შეიძლება ეწოდოს ისევე, როგორც ეწოდება იანუშ პშიმანოვსკის ნაწარმოების მიხედვით გადაღებულ სერიალს. დაასახელეთ მისი სახელწოდება.

პასუხი: ოთხი ტანკისტი და ძაღლი (ჩამოთვლილი ოთხი იაპონელი ტანკას ჟანრის ყველაზე თვალსაჩინო ფიგურები არიან იაპონურ პოეზიაში. მათ შეიძლება ტანკისტებიც ეწოდოთ)
წყარო: 1. http://ru.wikipedia.org/wiki/Четыре_танкиста_и_собака_(телесериал) 2. http://en.wikipedia.org/wiki/Waka_(poetry)

7) 1998 წელს უნიკალური გარიგება ჩაიშალა. კანადელი მედიამაგნატი, ჯეისონ ჩეპნიკი კუნძულოვანი სახელმწიფოს, ტუვალუს მთავრობისაგან ცდილობდა 50 მილიონ დოლარად ეყიდა ამ სახელმწიფოს კუთვნილი ქონება. გარიგება არ შედგა, თუმცა დღესდღეობით კუნძულელთა ბიუჯეტი მათი ქონების გაქირავების წყალობით რამდენიმე მილიონით იზრდება ყოველწლიურად. ყურადღება შეკითხვა: მაქსიმალურად ზუსტად დაასახელეთ რას ყიდდა ტუვალუს მთავრობა.

პასუხი: ქვეყნის ინტერნეტ დომენს, უფრო ზუსტად პირველი რიგის ინტერნეტ დომენს (ტვ)
წყარო: http://www.rwgusa.net/domain-registration-tv.htm

8) ქალის ამ სამოსის სახელწოდება შექმნილია ორი სპარსული სიტყვის შეერთებით, რომელთაგან პირველი ნიშნავს „თავს“, მეორე კი _ „ფეხს“. სახელწოდებიდან გამომდინარე, სამოსის პირველადი დანიშნულება ქალის სხეულის დაფარვა იყო თავიდან ფეხებამდე. დაასახელეთ რომელ სამოსზეა საუბარი?

პასუხი: სარაფანი (სარ – თავი, ფაი – ფეხი)
წყარო: რუბინჩიკის სპარსულ–რუსული ლექსიკონი (რუსულ–ენაზე), ნებისმიერი გამოცემა.

9) ჰეროდოტე ჰალიკარნასელის წიგნი “ისტორია” შედგება ცხრა ნაწილისაგან, რომლის თითოეულ ნაწილს თავისი სახელწოდება აქვს. დაასახელეთ რა ეწოდება ჰეროდოტეს `ისტორიის~ პირველ ნაწილს, თუ მისი სახელწოდება ყველაზე უფრო მიესადაგება წიგნის შინაარსს.

პასუხი: კლიო (ცხრა ნაწილს ცხრა მუზის სახელები ჰქვიათ, პირველ ნაწილს კი – ისტორიის მუზის, შესაბამისად პირველი ნაწილი ყველაზე მეტად მიესადაგება ჰეროდოტეს “ისტორიას”)
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Histories_(Herodotus)

10) 1895 წელს ილია ჭავჭავაძე გაზეთ „ივერიაში“ წერდა: “ყველა იქ მყოფი ჰგრძნობდა, რომ იმდღევანდელი გამარჯვება თუ დამარცხება უქმად არ ჩაუვლიდა სამშობლო ქვეყანას, ყველა ჰხედავდა, რომ იმ დღის გამარჯვება მარტო მოგებას ომისას არ მოასწავებდა ვაჟკაცთა თავ-მოსაწონებლად, არამედ ხსნას ქვეყნისა წარწყმედისა და დამხობისაგან”. ყურადღება შეკითხვა: რომელი ბრძოლის შესახებ წერდა ასე ილია ჭავჭავაძე?

პასუხი: კრწანისის ბრძოლის (1895 წელს ამ ბრძოლიდან 100 წელი გავიდა, ამიტომაც იგონებდა ილია ჭავჭავაძე ამ ბრძოლას)
წყარო: ე. ლუნდბერგი, ე. ღოღობერიძე, ს. ხუციშვილი, „ვაჟა-ფშაველა”, გამომც. “მერანი”, 1977, გვ. 9

11) ნიზამი განჯელის პოეზია მეტაფორების სიმრავლით ხასიათდება. ასე მაგალითად, პოემაში “ხოსროვი და შირინი” მთავარი პერსონაჟი ქალის სილამაზის აღწერისას პოეტი შირინს ხურმის ხეს ადარებს. ყურადღება შეკითხვა: რას უწოდა ნიზამი განჯელმა იქვე, სადაც ეს შედარება გააკეთა, “ხურმის საკრეფად ორი ზანგი ხეზე ასული”?

პასუხი: ნაწნავებს
წყარო: ნიზამი განჯელი, ხოსროვი და შირინი, თარგმნილი ამბაკო ჭელიძის მიერ, გამომც. “ლიტერატურა და ხელოვნება”, თბილისი, 1964, გვ.75

12) ბრიჯიტ ბარტო, მირეი მატიე, კატრინ დენევი, ინეს დე ლა ფრესანჟი, ლეტისია კასტა, ეველინ ტომა. ის, რაც ჩამოთვლილ ქალბატონებს აერთიანებთ შეგიძლიათ იხილოთ პარიზში რესპუბლიკის მოედანზე. დაასახელეთ მისი სახელი.

პასუხი: მარიანა (ყველა ჩამოთვლილი ქალბატონი მარიანას მოდელი იყო სხვადასხვა დროს. მარიანა კი საფრანგეთის რესპუბლიკის არაოფიციალური სიმბოლოა)
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Marianne

13) ძველ ბერძნულიდან სიტყვა „თეამატა“ ითარგმნება, როგორც „ის, რაც უნდა ნახო~. თანამედროვე სამყაროში არსებობს ერთადერთი “თეამატა”, რომელიც “თეამატა” იყო ძვ. ბერძნებისათვისაც და “თეამატაა” ჩვენთვისაც. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ ქვეყანა, სადაც ეს “თეამატა” მდებარეობს.

პასუხი: ეგვიპტე (ჩვენ საოცრებას ვუწოდებთ, ძველი ბერძნები კი სამყაროს შვიდ საოცრებად შერაცხულ ნაგებობებს “თეამატას” უწოდებდნენ. ერთადერთი მსოფლიოს საოცრება, რომელიც გადარჩა და რომლის ხილვაც ახლაც შეიძლება ხეოფსის დიდი პირამიდაა გიზაში)
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Seven_Wonders_of_the_Ancient_World

14) ძველ რომის რესპუბლიკაში პირველს კვინტილისი ერქვა, მეორეს კი _ სექსტილისი. თანამედროვე სამყაროში პირველის და მეორეს სახელწოდებები მომდინარეობს პიროვნებებისაგან, რომელთაგან ერთი მეორის ბებიის ძმა იყო. არ გეკითხებით პიროვნებებს, დაასახელეთ პირველიც და მეორეც.

პასუხი: ივლისი და აგვისტო (ივლისი იულიუს კეისტის საპატივსაცემოდ ჰქვია, აგვისტო – ოქტავიანე ავგუსტუსის, რომელიც იულიუს კეისრის დის შვილიშვილი გახლდათ)
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Julian_calendar

15) ჯეკი ლი ბუვიე თანამედროვე სამყაროში ცნობილია მისი ორი ქმრის გვარებით. ამა წლის დეკემბერში, ავტორადიოში მომუშავე წამყვანმა დაუშვა უნებლიე შეცდომა და ამ ქალის მეორე ქმრის გვარში ერთი ასო არასწორად გამოთქვა, რითაც შეიქმნა კურიოზული კონტექსტი, ვინაიდან ამ შეცდომით ჯეკი ლი ბუვიე ერთი ბიბლიური პერსონაჟის საკუთრება გახდა. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ ეს ბიბლიური პერსონაჟი.

პასუხი: ონანა (ჯეკი ლი ბუვიე ჟაკლინ კენედი ონასისის ნამდვილი სახელი და გვარია. ონასისის გვარი წამყვანმა უნებლიე შეცდომის გამო წარმოთვქა როგორც „ონანისი“. ონანა – ბიბლიური პერსონაჟია)
წყარო: 1. http://en.wikipedia.org/wiki/Jacqueline_Kennedy_Onassis 2. ავტორადიოში, კითხვის ავტორის მიერ მოსმენილი ინფორმაცია

16) ეს პერსონაჟი 1952 წელს შეიქმნა. სულ არსებობს თოთხმეტი წიგნი, რომლებშიც ის გვხვდება. ამ წიგნების სათაურების თვალიერებისას კითხვის ავტორი წააწყდა რვაფეხისა და კატის ნაჯვარს, უმაღლესი კლასის ინფერნალურ დაწესებულებას, ძვირფას ქვებს და ამოუცნობ ატმოსფერულ მოვლენას. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ ამ პერსონაჟის სახელი და გვარი.

პასუხი: ჯეიმს ბონდი (იგულისხმება რომანები ჯეიმს ბონდის შესახებ შექმნილი იან ფლემინგის რომანები და ორი მოთხრობების კრებული)
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/James_Bond

17) ჰარი ტრუმენმა მას მსოფლიოში საუკეთესო ციხე უწოდა. თუ ამ ხსენებული “ციხის” სახელწოდებას ვთარგმნით ესპანურ ენაზე მივიღებთ აფრიკის ტერიტორიაზე განლაგებულ ქალაქის სახელს. დაასახელეთ სახელმწიფო, რომლის ტერიტორიაზეც მდებარეობს ეს ქალაქი.

პასუხი: მაროკო (ქალაქი კასაბლანკა – ესპანურად “თეთრ სახლს” ნიშნავს)
წყარო: http://www.futilitycloset.com/2005/08/30/and-5000-visitors-per-day/

18) 1998 წელს კომპანია “ნოკიამ” გერმანიაში ახალი კამპანია წამოიწყო. კამპანიას წინ უძღოდა სლოგანი, რომელიც მოუწოდებდა მომხმარებლებს შეეძინათ მობილური ტელეფონი. მიუხედავად იმისა, რომ სლოგანის შინაარსი ზუსტად გამოხატავდა კამპანიის არსს, ებრაელთა სათვისტომომ სასტიკი პროტესტი გამოთქვა ამასთან დაკავშირებით, ვინაიდან ეს ფრაზა მათ სამწუხარო წარსულს ახსენებდათ. დაასახელეთ ქალაქ ვაიმარის მახლობლად მდებარე დაწესებულების სახელწოდება, რომლის შესასვლელშიც დღემდე შეგვიძლია ამ ფრაზის წაკითხვა.

პასუხი: ბუხენვალდის საკონცენტრაციო ბანაკი (ფრაზა: თითოეულს საკუთარი, Jedem das Seine)
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Jedem_das_Seine

მეორე შესარჩევი ტური ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1) მერვე საუკუნეში ლომბარდიელმა ისტორიკოსმა პაულუს დიაკონუსმა დაწერა წმინდა იოანე ნათლისმცემელისადმი მიძღვნილი საგალობელი. მეთერთმეტე საუკუნეში ერთმა ბენედიქტელმა ბერმა ეს საგალობელი საკუთარი სისტემის საფუძვლად გამოიყენა. ამასთან სისტემის შემადგენელი თითოეული ელემენტის სახელწოდებაც ამ საგალობლის ტექსტიდან იყო აღებული. XVII-XVIII საუკუნეების საფრანგეთში სისტემის პირველ ელემენტს სახელი შეუცვალეს და მას ღმერთის სახელი უწოდეს. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ ამ სისტემის პირველი ელემენტი სახეშეცვლილი, ფრანგული ფორმით.

პასუხი: დო (გვიდო არეცელმა იოანე ნათლისმემელისადმი მიძღვნილ საგალობელზე დაყრდნობით შექმნა სანოტო სისტემა, სადაც თითოეული ნოტის სახელწოდება საგალობლის ტექსტის პირველი ტაეპის დასაწყისიდან იყო აღებული. შემდგომში „უტ” საფრანგეთში შეცვალეს და მას „დო” უწოდეს, რაც ლათინური „დომინეს” პირველი მარცვალია)
წყარო: 1. http://en.wikipedia.org/wiki/Ut_queant_laxis 2. http://it.wikipedia.org/wiki/Ut

2) ინგლისელი მწერალი ქოლინ უილსონი ამბობდა, რომ ინგლისში ზამთარი ზაფხულისაგან იმით განსხვავდება, რომ იქსი ზაფხულში უფრო თბილიაო. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ პერსონაჟი, რომელიც მულტფილმში “მე იქსად მოვალ” იქცა იქსად.

პასუხი: თოვლის გუნდა (იქსი არის წვიმა)
წყარო: 1. http://www.wtr.ru/aphorism/new136.htm 2. http://www.tvali.ge/index.php?action=watch&v=17296

3) XIX საუკუნის რუსეთში ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა თავადი ბორის გოლიცინი, რომელიც თავისი დროის გამოჩენილი სეისმოლოგი და მეტეოროლოგი გახლდათ. საკუთარი სამეცნიერო ნაშრომებიც გამოცემისას იგი ხშირად იყენებდა იმას, რაც შეკითხვის ავტორს ლენინგრადის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ერთ კურსდამთავრებულს ახსენებს. დაასახელეთ ორი სიმბოლო, რომელიც ასოცირდება ზემოხსენებულ სანკტ-პეტერბურგელთან.

პასუხი: Б Г (საუბარია ბორის გრებენშიკოვზე, რომელსაც იგივე ინიციალები აქვს, რაც ზემოხსენებულ ბორის გოლიცინს, რომელიც იგივე ფსევდონიმით გამოსცემდა საკუთარ სამეცნიერო ნაშრომებს)
წყარო: 1. Вильям Похлёбкин, «Великий псевдоним». 2. http://ru.wikipedia.org/wiki/БГ

4) ძვ. ბერძენი ფილოსოფოსი, ეპიკურე თვლიდა, რომ სამყარო შედგება ატომებისაგან და იქსისგან. XVII საუკუნემდე კი ფიზიკაში გაბატონებული იყო აზრი, რომ “ბუნებას ეშინია იქსის”. ერთმა იტალიელმა უკუაგდო ეს მოსაზრება და დაამტკიცა საწინააღმდეგო, რის შედეგადაც ამ იტალიელის გვარი მჭიდროდ დაუკავშირდა იქსს. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ იქსიც და იტალიელიც.

პასუხი: სიცარიელე და ევანჯელისტა ტორიჩელი (იქსი არის “სიცარიელე”. ფიზიკაში ცნობილია ტერმინი “ტორიჩელის სიცარიელე”, რომელიც ეწოდება უჰაერო სიცრცეს სითხის თავისუფალი ზედაპირის ზემოთ, ზემოდან დახურულ რეზერვუარში)
წყარო: 1. Ilya Prigogine, « The end of certainty » , The Free Press, 1997, p. 15. 2. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, გვ. 24.

5) თანამედროვეთა მტკიცებით ეს ამერიკელი მეცნიერი ლაპარაკის დიდი სიყვარულით და სიტყვაუხვობით გამოირჩეოდა. სწორად ამიტომ, მისმა მეგობრებმა ხუმრობით შემოიღეს სიტყვაუხვობის ერთეული “კენი”. ამასთან ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ჩვეულებრივი ადამიანის სიტყვაუხვობის რაოდენობა გაცილებით ნაკლებია ერთ მეათასედ კენზეო. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ ეს ამერიკელი მეცნიერი, რომელიც გამოირჩეოდა ასეთი სიტყვაუხვობით.

პასუხი: რობერტ მილიკენი (ერთი მეათასედი კენი უდროს 1 მილიკენს)
წყარო: http://www.fictionbook.ru/author/sbornik/fiziki_shutyat/sbornik_fiziki_shutyat.html

6) 1938 წლის 9 ნოემბრის ღამეს მესამე რაიხში ებრაელთა პირველი დევნა მოეწყო, რომელიც ისტორიაში “ბროლის ღამის” სახელწოდებით შევიდა. ჰიტლერიუგენდის ორგანიზებულმა რაზმებმა მთელი ღამის განმავლობაში მოკლეს 91 ებრაელი და დააპატიმრეს სამი ათას ხუთასამდე ადამიანი. საერთო მატერიალურმა ზარალმა კი 25 მილიონი რეიხსმარკა შეადგინა, საიდანაც დაახლ. ერთ მეხუთედს წარმოადგენდა იქსების დამტვრევით მიყენებული ზარალი, ამიტომაც ამ ღამეს მეორენაირად “დამტვრეული იქსების ღამეს” უწოდებენ. დაასახელეთ იქსი ერთი ფრანგული სიტყვით.

პასუხი: ვიტრინა (ებრალები იმდროინდელ გერმანიაში მრავალ სავაჭრო ობიექტს ფლობდნენ. ამ სავაჭრო ობიექტების ჩამტვრეულმა ვიტრინებმა შექმნა სახელწოდება “ბროლის ღამე”)
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Kristallnacht

7) არსებობს ასეთი ისტორია: მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ იაპონიამ შეუცვალა სახელწოდება პრეფექტურა ოიტას ერთ-ერთ ქალაქს, რათა ჰქონოდა ამ ქალაქში გამოშვებულ პროდუქციაზე, რომელიც მიდიოდა ექსპორტზე ამერიკის შეერთებულ შტატებში, მყიდველისთვის უფრო მიმზიდველი წარწერის გაკეთების საშუალება. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ ამ ქალაქის სახელწოდება. პასუხი: უსა კომენტარი: პროდუქციაზე იყო წარწერა: “MADE IN USA, JAPAN” წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Usa,_Ōita

8) ეს სიგრძის საზომი ერთეული ძველ საქართველოში უდრიდა 9 ხორბლის მარცვალს, ახლა კი ის შედგება ორი მარცვლისაგან. დაასახელეთ სიგრძის ეს ერთეული.

პასუხი: გოჯი
წყარო: http://ka.wikipedia.org/wiki/გოჯი

9) ლეგენდის თანახმად, ძველ ბერძენ ფილოსოფოსს, ეპიმენიდეს უთქვამს “კრეტის ყველა მცხოვრები ყოველთვის ცრუობსო”. ეპიმენიდეს ბრძენკაცის ავტორიტეტი ჰქონდა და მას ყველა უჯერებდა, თუმცა ერთი გარემოების გამო ძველმა ბერძნებმა მისი ფრაზის ჭეშმარიტება ეჭვქვეშ დააყენეს. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ ეს გარემოება.

პასუხი: ეპიმენიდე კრეტელი იყო
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Liar_paradox

10) ჩაიწერეთ: 1) 1984 წელს ჯეიმს კემერონმა გადაიღო ფილმი “აფერისტი”. 2) 1994 წელს ჯორჯ ბუში უმცროსი გახდა “ტერორისტი”. რომელი ორი ერთნაირი დაბოლოების მქონე სიტყვაა შეცვლილი შეკითხვაში სიტყვებით “აფერისტი ” და “ტერორისტი”?

პასუხი: ტერმინატორი და გუბერნატორი
წყარო: 1. http://en.wikipedia.org/wiki/George_W._Bush 2. http://en.wikipedia.org/wiki/The_Terminator

11) 1805 წლის 25 ოქტომბერს რუსეთის იმპერატორი ალექსანდრე პირველი ევროპის ერთი ქვეყნის ამჟამინდელ დედაქალაქში ჩავიდა და მსხილფეხა საქონლის ბაზრობა მოინახულა. ამ ვიზიტის შედეგი დღემდე შეგვიძლია ვიხილოთ ამ ქალაქის რუკაზე. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ ეს ქალაქი.

პასუხი: ბერლინი (ბერლინის მთავარ მოედანს რუსეთის იმპერატორის, ალექსანდრე I-ის საპატივსაცემოდ ალექსანდერპლატცი ჰქვია)
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Alexanderplatz

12) ფრანსუა დე ლაროშფუკოს აზრით, იგი ყოველთვის სიყვარულთან ერთად იბადება, მაგრამ ყოველთვის მასთან ერთად არ კვდება. დაასახელეთ თანამედროვე ოფისების აუცილებელი ინვენტარი, რომელსაც ამან მისცა სახელწოდება.

პასუხი: ჟალუზი (“ჟალუზი” – ფრანგულად ეჭვიანობაა. ლაროშფუკო ეჭვიანობაზე საუბრობდა)
წყარო: http://www.wtr.ru/aphorism

13) მათი რიცხვი დღესდღეობით მკაცრად განსაზღვრულია და შეადგემს 88-ს, ამასთან ზოგიერთი მათგანი მთლიანად ან ნაწილობრივ შეგიძლიათ იხილოთ ბრაზილიის დროშაზე. დაასახეელთ ძველი ბერძნული სიტყვა, რომლითაც მათ სამ ოცდამეორედს მოიხსენიებენ.

პასუხი: ზოდიაქო (საუბარია თანავარსკვლავედებზე. სულ არის 88 თანავარსკვლავედი. მათ შორის 12-ს, ანუ 88-ის 3/22-ს ზოდიაქო ჰქვია)
წყარო: 1. http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_constellations 2. http://en.wikipedia.org/wiki/Flag_of_Brazil

14) ხილული ცის იმ ნაწილს, სადაც განლაგებულია თანავარსკვლავედები ჰიდრა, თევზები, მერწყული, დელფინი, ერიდანუსი და ვეშაპი მოიხსენიებენ ისევე, როგორც ეწოდება დედამიწაზე განლაგებულ ასამდე გეოგრაფიულ ობიექტს. დაასახელეთ რომელ გეოგრაფიულ ობიექტებზეა საუბარი?

პასუხი: ზღვებზე
წყარო: 1. http://en.wikipedia.org/wiki/Sea_(astronomy)

15) ალბათ, გსმენიათ გამოთქმა “შვიდი ზღვა”, რომელიც ანტიკური ხანიდან მოდის. ძველი ბერძნები და რომაელები ამ ტერმინით მოიხსენიებდნენ შვიდ ზღვას, რომელთა შორის ხუთი იყო: 1) ეგეოსის ზღვა 2) ადრიატიკის ზღვა 3) სპარსეთის ყურე 4) კასპიის ზღვა 5) არაბეთის ზღვა. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ დანარჩენი ორი ზღვა. პასუხი: შავი ზღვა და წითელი ზღვა წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Seven_Seas

16) 1859 წლის 24 იანვარს იტალიის პატარა სოფელ სოლფერინოსთან საფრანგეთისა და იტალიის გაერთიანებული ჯარი ავსტრიის იმპერატორის არმიას დაუპირისპირდა. ეს იყო ყველაზე დიდი ბრძოლა მსოფლიო ისტორიაში, სადაც უშუალოდ მონარქები მონაწილეობდნენ. ბრძოლაში 200 ათასი ჯარისკაცი მონაწილეობდა და დახოცილთა რაოდენობა 37 ათასს კაცს აღემატება. ამ ხოცვა-ჟლეტას შეესწრო იქვე მყოფი ტურისტი, რომელზეც ნანახმა სურათმა დიდი ზეგავლენა მოახდინა და შემდგომში მან მემუარები გამოსცა სახელწოდებით “მოგონებანი სოლფერინოზე”. წიგნში მან გამოთქვა იდეა, რომელსაც სულ მალე შეესხა ხორცი და ხორცშესხულმა იდეამ ამ ადამიანს სახელი და დიდება მოუტანა. დაასახელეთ ამ ტურისტის სახელი და გვარი.

პასუხი: ანრი დიუნანი (მან გამოთქვა იდეა ომის დროს ნეიტრალური ძალის არსებობის შესახებ, რომელიც დაჭრილებზე იზრუნებდა. ასე შეიქმნა “წითელი ჯვრის საერთაშორისო ორგანიზაცია”)
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Dunant

17) მოგეხსენებათ პარალელები წარმოადგენენ მერიდიანების მართობულ წარმოსახვით ხაზებს დედამიწის ზედაპირზე. ამასთან საკუთარი სახელი მხოლოდ ხუთ პარალელს აქვს, რომელთაგან სამი არის: 1) ანტარქტიდის სარტყელი, არქტიკის სარტყელი და ეკვატორი. დაასახელეთ დანარჩენი ორის სახელწოდება.

პასუხი: კიბოს ტროპიკი და თხის რქას ტროპიკი.
წყარო: 1. http://en.wikipedia.org/wiki/Tropic_of_Cancer 2. http://en.wikipedia.org/wiki/Tropic_of_Capricorn

18) ინგლისურენოვან ვიკიპედიაში ერთ-ერთ სტატიაში კითხვის ავტორი წააწყდა ქვეთავს – “გამოჩენილი იქსები”, სადაც ჩამოთვლილთა შორის არიან: მოგზაური იბნ-ბატუტა, მთავარსარდალი ტარიკ იბნ-ზიადი, ფილოსოფოსი იბნ-რუშდი, იგივე ავეროესი, ხალიფა ალ-მანსური. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ ერთადერთი ლიტერატურული პერსონაჟი, იქ არსებულ ჩამოთვლილ იქსებს შორის.

პასუხი: ოტელო (ყველა ჩამოთვლილი მავრი გახლავთ. მეტი მავრი პერსონაჟი ლიტერატურაში ვიკიპედიამ, როგორც ჩანს, არ იცის)
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Moors_(meaning)

19) 1957 წელს რეჯინა უენდერმა წერილი მისწერა ნიკიტა ხრუშჩოვს, სადაც იგი სთხოვდა საბჭოეთის ბელადს რომ მისი 14 წლის ბიჭი მიეწვიათ საბჭოთა კავშირში, რათა ეს ყმაწვილი მის საბჭოელ თანატოლებს შეჯიბრებოდა. მოწვევამ დააგვიანა და იგი ვერ მოხვდა სსრკ-ში. 15 წლის შემდეგ რეჯინა უენდერის ვაჟს მის საბჭოელ კოლეგებთან მაინც მოუხდა შერკინება, რასაც მთელი საბჭოთა კავშირის გაწბილება მოჰყვა. ყურადღება შეკითხვა: დაასახელეთ ამ ყმაწვილის სახელი და გვარი.

პასუხი: ბობი ფიშერი (1972 წელს ბორის სპასკისთან ორთაბრძოლაში მან ჭადრაკში მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა)
წყარო: 1. http://www.middleeast.org/forum/fb-public/1/49.shtml 2. http://en.wikipedia.org/wiki/Bobby_Fischer

ეს ფოტო ოტორინოლარინგოლოგების სამუშაო კაბინეტებს ამშვენებს მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. ფოტოზე გამოსახული ბიჭუნა, ჰაროლდ უიტლზი ფოტოგრაფმა ჯეკ ბრედლიმ ფირზე აღბეჭდა ზუსტად იმ მომენტში, როდესაც მან პირველად მოისმინა ხმა მის ცხოვრებაში, მას შემდეგ რაც ექიმმა ყურში სასმენი აპარატი დაუმონტაჟა. ფოტოს გადაღების თარიღი უცნობია.

ლადინო თავდაპირველად ესპანურის, ივრითის, არამეულის და არაბულის ნაზავი იყო. ამ ენაზე შუა საუკუნეებში ესპანეთში მცხოვრები ებრაელები საუბრობდნენ. ფერდინანდმა და იზაბელამ ებრაელები ესპანეთიდან რომ განდევნეს (1492 წელს), მრავალი მათგანი ბალკანეთში გადაბარგდა. მათ თან ყველაზე ძვირფასი “ბარგი” წაიღეს, იმ ენის სახით, რომელზედაც საუბრობდნენ. დროთა განმავლობაში ლადინოს ბალკანური კვალი დაეტყო და მასში თურქული და ბერძნული ელემენტები გაჩნდა.

ზოგიერთი ენათმეცნიერი ამტკიცებს ენის შენახვა–გადარჩენის ერთ–ერთი უმნიშვნელოვანესი საშუალება სიმღერააო. ესპანეთიდან დევნილებმა ენასთან ერთად ის კულტურული გარემოც წააყოლეს ხელს, რომელთა გარეშე ენა ხელოვნური და უმაქნისი ხდება. კონკრეტულ შემთხვევებში სიმღერაზე მაქვს საუბარი, უფრო დაზუსტებით კი “ფელ შარა”–ზე. ამ სიმღერას, უფრო სწორად მელოდიას მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს. საინტერესო კი ის არის, რომ ხმელთაშუაზღვისპირეთში მოსახლე ყველა ხალხს ამ სიმღერის საკუთარი ვარიანტი აქვს, შეხვდებით არაბულ, თურქულ, მაკედონიურ, ბულგარულ, სერბულ, ბერძნულ, ხორვატულ, ბოსნიურ ვერსიებს… თითოეულ მელოდიაზე ორიგინალური ტექსტია დადებული და ყოველ ერს ეს მელოდია საკუთარი ეროვნული თვითმყოფადობით აქვს გამდიდრებული. ყველაზე საინტერესო კი ის არის, რომ ეს სიმღერა ყველას საკუთარი ჰგონია.

ბოლო ორი დღის განმავლობაში ამ სიმღერის ათამდე ვარიანტი მოვისმინე და ჩემს გაკვირვებას საზღვარი არ ჰქონდა, როდესაც აღმოვაჩინე “ბონი–ემ”–ის ჰიტის, “რასპუტინის” დასაწყისი “ფელ შარას” მელოდია გახლავთ, შემდგომში არანჟირებული და ოდნავ გაჯაზებული. მრავალჯერ მითქვამს და კვლავაც გავიმეორებ, რომ ტექსტუალური ადამიანი ვარ, ამიტომაც აუდიოვიზუალურ მხარეს მეორეხასისხოვანი დატვირთვა ჰქონდა, როდესაც ამ შესანიშნავი მელოდიის მულტიკულტურულ ვარიაციებს ვისმენდი. კერძოდ კი სიმღერის ტექსტმა მომხიბლა, აი ისიც:

Fel Shara canet betet masha
la signorina aux beaux yeux noirs
como la luna etait la sua facia
qui eclairait le boulevard

Volevo parlar shata metni
because her father was a la gare
y con su umbrella darabetni
en reponse a mon bonsoir

Perche’ my dear tedrabini
kuando yo te amo kitir
and if you want tehebini
il n’y a pas lieu de nous conquerir

Totta la notte alambiki
et meme jusqu’au lever du jour
and every morning ashtanaki
pour le voue de notre amour…

ეს გახლავთ ტექსტი “ფელ შარას” იმ კლასიკური ვერსიისა, რომელსაც ესპანელი ებრაელები მღეროდნენ საუკუნეების განმავლობაში. შეიძლება ნაცნობ ენებსაც კი მოჰკრათ თვალი. გაოცებული ვარ, როგორ ბუნებრივად ენაცვლება ესპანურს იტალიური, იტალიურს არაბული, არაბულს ინგლისური და ა.შ. თითქოს არც არაფერი მომხდარიყოს. მთავარი ხომ ენა არ არის, მთავარი სიყვარულის ისტორიაა, რომელსაც ეს სიმღერა მოგვითხრობს. თითოეულ ენაზე სიყვარულის განსხვავებულ ისტორიას ვაწყდებით. თურქულ ვერსიაში უშკუდარში (ქალაქია თურქეთში) მიმავალი კლერკისადმი ქალის გამოუთქმელ სიყვარულზე მღერიან. ბერძნულში თორმეტი წლის “ნიმფეტკის” ხალის სილამაზით დატყვევებული ჯეელის გმინვას ვისმენთ, არაბული ვერსია ალექსანდრიელი (ალექსანდრია არაბულად “ისქანდარია” ყოფილა!) ლამაზმანების ამბავს მოგვითხრობს… ერთი სიტყვით ეს გახლავთ მულტიკულტურული სიმღერა, რომელიც განასხვავებს კიდეც ხმელთაშუაზღვისპირეთის ხალხებს და ამავდროულად აერთიანებს მათ. თუ გემოვნებაზე მიდგა საქმე, მე ყველაზე მეტად თურქული და სერბული ვარიანტები მომეწონა. თუმცა ვაცნობიერებ რა იმას, რომ გემოვნებაზე დავობენ, ჩემს ხელთ არსებულ ყველა ვერსიის ბმულებს შემოგთავაზებთ Youtube-იდან და თავად განსაჯეთ:

• Fel Shara (ladino)
• Aπό ξένο τόπο (Greek)
• Banat Iskandaria (Arabic)
• Katibim (Turkish)
• Üsküdar’a gider iken (Turkish)
• Zašto suza u mom oku (Bosnian)
• Pogledaj me Anadolko (Bosnian)
• Ruse kose, curo, imaš 1 (Serbian)
• Ruse kose, curo, imaš 2 (Serbian)
• Ясен месец веч изгрява (Bulgarian)
• Boney-M Rasputin

შარშან უნივერსიადის ფინალში ერთი ასეთი შეკითხვა დავსვი: ძველ თბილისში, როდესაც უპატრონო ყარაჩოღელი გარდაიცვლებოდა ხოლმე, შეიკრიბებოდა იქსი, ჰყიდდა გარდაცვლილის კუთვნილ იგრეკს და ამით ისტუმრებდა დასაფლავების ხარჯებს. დაასახელეთ იქსიც და იგრეკიც, თუ ისინი ერთმანეთის ანაგრამებს წარმოადგენენ. პასუხი: ამქარი და ქამარი. ყველა ყარაჩოღელს თავისი საკუბოე ქამარ–ხანჯალი ჰქონდა, რომელსაც არ იშორებდა სიკვდილამდე. წარმოგიდგენიათ, ალბათ, ძვირფასი თვლებით მოოჭვილი, მოლაპლაპე ქამარ–ხანჯალი. ჰოდა, როცა ყარაჩოღელს დამმარხავი არავინ ჰყავდა, ამქარი შეიკრიბებოდა, ამ უბედურის ავლა–დიდებას გაჰყიდდნენ, რასაც ქამარი და ხანჯალი შეადგენდა და ამით იხდიდნენ ხოლმე ქელეხს, ყიდულობდნენ კუბოს, სვამდნენ შესანდობარს, აკნავლებდნენ არღანს და იყო ერთი ფუსფუსი…

დღეს მსგავსი შეკითხვის დაწერა მოვინდომე, ოღონდ ამჯერად შაყირზე და არშიყზე, მაგრამ ჩემს გაოცებას საზღვარი არ ჰქონდა სიტყვა შაყირი ვერც სულხან–საბასთან რომ ვერ ვიპოვე და ვერც განმარტებით ლექსიკონში. შემდეგ მძიმე არტილერია მოვიშველიე: ვერც თურქულ ლექსიკონში დავლანდე მსგავსი სიტყვა და ვერც სპარსულში. არადა ჟღერადობით რატომღაც თურქული მეგონა. ერთი სიტყვით ბევრი ვეძებე თუ ცოტა, ბოლოს არაბულ ლექსიკონში ვიპოვე “შ,ყ,რ” ძირი და ძალიან გავერთე. განსაკუთრებულად მართობს ანალოგიების გატარება, რომლებიც შეიძლება მართალი არ არის, მაგრამ ის ფაქტი, რომ რაღაცეები ემთხვევა, ესეც ნიშანდობლივია. არადა ყოველთვის მაშინებს ხოლმე ძალიან მცირე ალბათობის მქონე ხდომილობები, თუმცა ეს შიში სხვადასხვა ენებში შემთხვევით დამთხვევებზე არ ვრცელდება. მაგალითისთვის აი ასეთ დამთხვევებზე მაქვს საუბარი იაპონურად ელექტროენერგია “დენ” რომ არის, როცა იაპონიას და საქართველოს არანაირი კულტურული თანაკვეთა არ ჰქონიათ, მაგრამ არსებობს სიტყვები (მე ერთი ვიპოვე ჯერ–ჯერობით), რომლებიც ემთხვევა…

არაბულში “შ,ყ,რ” ძირში ყველა ის სიტყვაა გაერთიანებული, რომლებიც ღია ფერის თმებიან ადამიანებს უკავშირდებათ, ანუ ქერა თმიანებს და წითურებს. ამავე ძირისგანაა ნაწარმოები სიტყვა “გართობა”. საინტერესო ის არის, რომ ჩვენს ჩრდილოელ მეზობლებსაც წითურთმებიანი ადამიანი გამრთობის როლში ჰყავთ წარმოდგენილი, სწორად ამას უკავშირდება სიტყვა “რიჟიკა”, რომელიც рыжий клоун–იდანაა მიღებული. ამ სიტყვამ ბავშვობა გამახსენა, ცირკში რომ დავყავდი მშობლებს, ბუფეტში ძეხვის ბუტერბროდებს, რომ ვჭამდი და მერე “რიჟიკების” გამოსვლას რომ ველოდებოდი მოუთმენლად, თუმცა ისევ შაყირს დავუბრუნდეთ!

ჩემს ლინგვისტურ გამოძიებაში რომ ვიყავი ჩართული თავზე მამაჩემი დამადგა და მკითხა რას აკეთებო. მეც ვუთხარი სიტყვა შაყირის ეტიმოლოგიას ვეძებ მეთქი. სპარსულში არ მოძებნო ეგეთი სიტყვა არ არისო ეგრევე განმიცხადა. მეც ვუთხარი აქამდე სად იყავი რუბინჩიკის ლექსიკონს რომ ვაქოთქოთებდითქო. ჰოდა, ამ მამაშვილურ სიამტკბილობაში ვიყავით ჩაძირულები, მამაჩემს რომ გაეხსნა და სადაც კი რამე вокруг да около ჟღერადობის სიტყვა იცოდა ყველაფერი გადმოალაგა… ამ ლოგორეის შედეგი კი სასარგებლო აღმოჩნდა. შაირი სპარსულიდან მოდისო დაასრულა თავისი მოხსენება მშობელმა მამამ და გაუჩინარდა. გადამოწმების შედეგად აღმოჩნდა, რომ არაბული “შ,ყ’,რ” (ყ’ – ღებინების ბგერა) – გრძნობას, აღქმას შეცნობას გამოხატავს. აქედანაა ნაწარმოები “შააყ’ირ”, რომელიც პოეტს ნიშნავს (სიტყვასიტყვით “აღმქმელი, მგრძნობელი”). “შიყ’რ” – პოეზიას. ეს სიტყვა შემდეგ სპარსულში შესულა და ამავე ჟღერადობის სიტყვები უწარმოებია პოეზიასთან დაკავშირებული.

ყველაფერი ზემოთქმულის შემდეგ გასაგები ხდება, რომ გართობა და ისეთი სერიოზული დარგი, როგორიც პოეზიაა ერთად ვერ მოძოვდნენ. შესაბამისად რატომღაც მგონია, რომ სიტყვა “შაყირი” არაბული “წითურთმიანიდან” უნდა იყოს ნაწარმოები. გამოდის რომ სიტყვა “შაყირი” და ისეთი მარგალიტი გამოთქმა ქართულში, როგორიცაა “რიჟა ბაზარი” მსგავსი სტრუქტურალური შიგთავსის მატარებლები არიან, ანუ ყველაფერი არასერიოზული წითურთმიანებთანაა დაკავშირებული… და რას ერჩიან ამ წითურებს ნეტა ვიცოდე, რატომ არიან ასეთი არასერიოზულები?!

ბოლოს ქართულ ფორუმებს ვესტუმრე, ადგილებს სადაც მადლიანი და ძარღვიანი ქართული ფრაზებით იწონებენ თავს სნობებიც, გოიმებიც, გიაურებიც, გრინგოებიც და აჯამებიც… იქ დახვავებული ფრაზებიდან აღმოვაჩინე, რომ ქალს რომელსაც ეარშიყები ამავდროულად შეუძლებელია რომ ეშაყირო და პირიქით. ამასთან არშიყი მხოლოდ საპირისპირო სქესის ადამიანთან შეიძლება და შაყირი კი უსქესო სიტყვაა. ძალიან საინტერესოა სექსუალური უმცირესობების წარმომადგენლები თუ ეარშიყებიან ერთმანეთს, ანუ მათი ურთიერთვნებები თუ შეიძლება აღვწეროთ სიტყვა “არშიყობით”?! ასევე ძალიან გამაკვირვა იმ ფაქტმა, რომ ქართულ გასართობ ვებ–სივრცეში რუსულენოვან სიტყვა “პრიკოლს” არაბული წარმომავლობის “შაყირი” უწევს კონკურენციას. ყველგან, სადაც “ანეკდოტები და პრიკოლები” წერია თემების სახით, ალტერნატიულ საიტებზე “ანეკდოტებს და შაყირებს” შეხვდებით…

ერთი სიტყვით საერთოდ არ მსურდა არც შაყირი და არც არშიყი, თუმცა ისე გამოვიდა, რომ ერთდროულად ვიარშიყე კიდეც და ვიშაყირე კიდეც… ვინ თქვა ერთდროულად შაყირი და არშიყი არ შეიძლებაო?! აგერ ბატონო, შეგიძლიათ ზემოთქმული კიდევ ერთხელ გადაიკითხოთ და თავად დარწმუნდეთ…

კანის ფესტივალის ლაურეატი ანიმაციური ფილმი (2007 წელი).

Download

ფრანგი ისტორიკოსის, ჟაკ ლე გოფის წიგნში “ინტელექტუალები შუა საუკუნეებში” ავტორი ინტელექტუალთა დაბადებას დიდი ქალაქების შექმნას უკავშირებს. ინტელექტუალები მისი განმარტებით ის ადამიანები იყვნენ, ამ სიტყვის პირველადი მნიშვნელობით, რომელთა მოღვაწეობა წიგნებს და სწავლას უკავშირდებოდა. ინტელექტუალთა ფენის ჩამოყალიბებას კი თავად წიგნის კულტის შექმნა უძღოდა წინ. წიგნები რომ არა, ალბათ ევროპაში არც დაიბადებოდნენ ალკუინი, პიერ აბელარი, უილიამ ოკამი, ჟან ბურიდანი და სხვები. თუმცა აქვე უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ წიგნთწარმოება მაშინ ძალიან შრომატევადი და ძვირი სიამოვნება გახლდათ, რაც უფასო მუშა ხელს საჭიროებდა და შესაბამისად ეს უფასო მუშახელი სადმე უნდა გამოძებნილიყო…

ავტორი ძალიან საინტერესოდ გვიხატავს XII საუკუნის მონასტრულ ცხოვრებას, უბრალო მოკვდავი ბერის ყოველდღიურობის ფონზე და იმასაც უსვამს ხაზს, რომ კალიგრაფიის ხელოვნებას თავდაპირველად კაკოგრაფიის, ანუ მახინჯად წერის კულტურა უძღოდაო წინ, ამ ყველაფერს კი პრაგმატული ბაზისი ჰქონდა. პრინციპში ძნელია არ დაეთანხმო იმ მოსაზრებას, რომ წიგნი ადრეული შუასაუკუნეების ქრისტიანობით დაბნელებულ ევროპაში მხოლოდ მატერიალურ ღირებულებას წარმოადგენდა. მაგალითისთვის იმის გახსენებაც შეიძლება, რომ მანუსკრიპტის მოპარვა ყველაზე საზარელ ქურდობად ითვლებოდა იმდროინდელ ევროპაში. სწორად ზემოხსენებულ ინტელექტუალებს მიაწერს წიგნებზე მოთხოვნის შექმნას ფრანგი ისტორიკოსი. მოთხოვნა კი, როგორც ვიცით უნდა იყოს დაკმაყოფილებული მიწოდებით, რასაც მონასტრები უზრუნველყოფდნენ.

მანუსკრიპტების პირველი შემქმნელები და გადამწერები ჟაკ ლე გოფის თანახმად ის ურჩი და ცოდვილი ბერები იყვნენ, რომლებიც არ ეპუებოდნენ მონასტრის შიდა განაწესს და შესაბამისად მკაცრი ეპიტიმიით ისჯებოდნენ ხოლმე. სასჯელი გადასაწერი სიტყვების რაოდენობაში გამოიხატებოდა. რაც უფრო მეტ სიტყვას გადაწერდა (უშეცდომოდ!) ბერი დღის განმავლობაში მით უფრო დიდი იყო მისი ცხონების შანსი იმ ქვეყანაში. დაახლოებით რომ წარმოვიდგინოთ XII საუკუნის მონასტრის სკრიპტორიუმი, სადაც ბერები გადაწერით იყვნენ დაკავებულები, ასეთი შედარება იქნება უპრიანი: სკრიპტორიუმი დიდ გალერას წარმოადგენდა, სადაც ცოდვილი ბერები ნიჩბების მოსმის მაგივრად ბატის ფრთას უსვამდნენ პერგამენტზე და, ისევე როგორც გალერაზე, გადაძახილები და საუბრები აქაც არ იყო ნებადართული. ამ ყველაფერს კი მონასტრის ზედამხედველები ცუღლუტი დემონის, სახელად ტიტივილუსის არსებობით აგვარებდნენ.

სანამ ტიტივილუსზე გავაგრძელებდე საუბარს, მანამდე კვლავ შევჩერდები სკრიპტორიუმის შიდა სამზარეულოზე. ძნელი წარმოსადგენია ბატის ფრთით, მელნით, პერგამენტით და საფხეკი დანით შეიარაღებული ბერების საზოგადოების წარმოდგენა, რომლებიც სრულ მდუმარებაში მთელ დღეს ატარებენ სკრიპტორიუმში, სადაც სანთლის შუქზე მუშაობა მკაცრადაა აკრძალული. ყველას კარგად გვახსოვს უმბერტო ეკოს რომანის, “ვარდის სახელის” ფინალი. გათოშილ ბერებს ერთმანეთში საუბარი ეკრძალებათ და ერთადერთი რითაც ისინი ერთობიან, სხვადასხვა ლინგვისტური თამაშობანია, პანგრამებით დაწყებული და ლიპოგრამებით დამთავრებული. თუმცა სიცივე და სიბნელე არ გახლდათ ბერების ყველაზე დიდი მტერი. ისინი ყველაზე მეტად დემონ ტიტივილუსს უფრთხოდნენ, რომელიც სკრიპტორიუმში სახლობდა და მის უმთავრეს მოვალეობას ბერების შეცდენა წარმოადგენდა. მის მიერ შეცდენილი ბერები კი ან საუბარს იწყებდნენ, ან გადაწერისას შეცდომებს უშვებდნენ. თუ ბერი შეცდომას უმალ შეამჩნევდა, საქმეში საფხეკი დანა ერთვებოდა და შეცდომაც გამოსწორებული იყო. მაგრამ თუ შეცდომა შეუმჩნევლად გაიპარებოდა, ტიტივილუსის სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა და მისი ხარხარის ექო აყრუებდა გათოშილი სკრიპტორიუმის კედლებს.

იოჰანეს გუტენბერგის გამოგონებამ პირველი რეალური დარტყმა მიაყენა ტიტივილუსს. წიგნის აწყობის დროს დაშვებული შეცდომა ადვილი გამოსასწორებელი იყო და შესაბამისად მინიატურებით მოხატული წიგნის გადაგდება აღარ იყო საჭირო. თუმცა, მიუხედავად ამისა, ტიტივილუსი გუტენბერგის ეპოქაშიც ბობოქრობდა და დღემდე ჰყვებიან საქვეყნოდ ცნობილი შეცდომების ისტორიას ინგლისურენოვანი და ფრანგულენოვანი წყაროები. არც საქართველოში იყო ამ მხრივ დალხენილი ცხოვრება, როგორც ცნობილია იაკობ გოგებაშვილი “დედა ენაში” ნაპოვნ ერთ შეცდომაში ორ აბაზს იხდიდა, როცა თავად “დედა ენა” მაშინ აბაზი ღირდა…

წიგნის აწყობა მექანიკური პროცესი გახლდათ და რა გასაკვირია, რომ ასოთამწყობის შეცდომის რისკი ძალიან მაღალი იყო. სწორად ამის გამო არ უყვარდა თურმე საკუთარი წიგნების კითხვა ჰერბერტ უელსს, ვლადიმირ ნაბოკოვისაგან განსხვავებით, რომელსაც საკუთარ წიგნებში შეცდომების პოვნა ძალიან ართობდა და ამის შესახებ ხუმრობდა კიდეც. ასე მაგალითად მოთხრობაში “დები ვეინები” ვხვდებით ბიბლიოთეკარ პორლოკს, რომელმაც სიცოცხლის უკანასკნელი წლები წიგნებში შეცდომების პოვნას მიუძღვნა. აქვე ნაბოკოვი გვთავაზობს იმ შეცდომების, მის ენაზე “აპეჩატკების” ნუსხას, პორლოკი რომ ატარებდა გულის ჯიბით. ცნობილია ასევე შემთხვევა, გუტენბერგის გამოგონებით გახარებულმა არაბებმა ყურანის დაბეჭდვა რომ შეუკვეთეს იტალიელებს, შემდეგ კი მთელი ტირაჟის, 5000 ნაბეჭდი ყურანის, წაღებაზე უარი განაცხადეს. ამ ყველაფერში დამნაშავე კი ტიტივილუსი გახლდათ, რომელმაც უამრავი შეცდომა დააშვებინა არაბულის არმცოდნე იტალიელ მბეჭდავებს. ყურანში, როგორც მოგეხსენებათ, ერთი ასოს არასწორად ჩაწერაც კი უდიდესი მკრეხელობაა, შესაბამისად არაბების წყრომა გასაგებია.

ერთ ასეთ ისტორიასაც ჰყვებიან, XIX საუკუნის საფრანგეთში მომხდარს. ერთ–ერთ გაზეთში მოთავსებული იყო განცხადება, რომელიც განმცხადებლის ჩანაფიქრით ფერმას და მის დროებით გაქირავებას, ან გაყიდვას ეხებოდა. ასოთამწყობის უნიათობის წყალობით კი სიტყვა ferme (ფერმა) იქცა femme–ად (ქალი) და განცხადებაც ასეთი გამოვიდა: «Belle femme à vendre ou à louer; très productive si on la cultive bien» (იყიდება ან ქირავდება ლამაზი ქალი. ძალიან ნაყოფიერი თუკი მას კარგად მოუვლით). ეს “აპეჩატკა” საფრანგეთში ყველაზე კლასიკურ შეცდომადაა აღიარებული და მის შესახებ ისტორიას ენციკლოპედია “ლარუსის” მრავალ გამოცემაში შეხვდებით.

ერთი სიტყვით ტიტივილუსი გუტენბერგის ეპოქაშიც არსებობდა და დღესაც განაგრძობს არსებობას, ინტერნეტის და ციფრული ტექნოლოგიების ეპოქაში. ეპოქაში, როცა ნაირნაირი ონლაინ ლექსიკონები, სპელ–ჩექერები და სუბ–ედიტორები ტიტივილუსს ხაზებს შორის ჭყლეტენ, თუმცა ის მაინც განაგრძობს საკუთარ მზაკვარ არსებობას და მისი გაბადრული ღიმილი კვლავაც ეფინება ჰიპერ–ტექსტის უკიდეგანო სივრცეებს…

1985 წელს ვიმ ვენდერსმა გადაიღო ფილმი “ტოკიო–გა”. ფილმი ასახავს იმდროინდელი ტოკიოს ყოფას და ამავდროულად ტოკიოს რეალიების ფონზე იაპონური კინოს ისტორიაა მოთხრობილი, რომელშიც უმთავრესი ადგილი კინორეჟისორ იასუხირო ოძუს ეკუთვნის. ამ რეჟისორის შესახებ მანამდე არაფერი მსმენოდა, მიუხედავად იმ სიდიადისა, რომელსაც მას იაპონელები და არამხოლოდ ისინი მიაწერენ. ვცადე კიდეც მის მიერ შექმნილი რამდენიმე ფილმი მომეძებნა, მაგრამ ამაოდ. ჩემი დაფარვის ზონაში იასუხირო ოძუს ფილმები არ არის, თუმცა ამას აქ მნიშვნელობა არ აქვს.

“ტოკიო–გა”–ში ვიმ ვენდერსი ვიდეოკამერით დაბოდიალობს  და ცდილობს მის გზაზე ყველაფერი ფირზე აღბეჭდოს. ყველაზე მეტად რამაც მიიპყრო ჩემი ყურადღება, ამ ფილმში, იაუხირო ოძუს საფლავი გახლავთ. უფრო კონკრეტულად კი, მე საფლავის ქვაზე გაკეთებული ეპიტაფიით მოვიხიბლე, რომელსაც მხოლოდ ერთი იეროგლიფი ამშვენებს, რომელსაც იაპონელები გამოთქვამენ, როგორც “მუ”.

დიდხანს ცდილობდა ვიმ ვენდერსი აეხსნა თუ რას ნიშნავს “მუ”. ერთი ვერსიით ის სიცარიელეა, მეორეთი – არარაობა, მესამეთი – უარყოფა და ა.შ. საქმე კი იმაშია, რომ ცნება, რომელსაც ეს იეროგლიფი გამოხატავს ჩვენს ენაში არ არსებობს. უფრო სწორად დასავლური სამყარო და ჩვენც მათ შორის არ ვიცნობთ აბსოლუტურ სიცარიელეს და აბსოლუტურ უარყოფას. ამ იეროგლიფის არსის საილუსტრაციოდ ყვებიან ასეთ ძენ–ბუდისტურ კოანს:

ძენ–ბუდისტ მოძღვარს, ჯოშუს ჰკითხა ერთხელ მისმა მოწაფემ: აქვს თუ არა ძაღლს ბუდას ბუნება? რაზედაც ჯოშუმ უპასუხა: მუ!

ამ კოანის მოკლე შინაარსი კი ის გახლავთ, რომ ძაღლს ბუდას ბუნება არც აქვს და არც არ აქვს, ორივე პასუხი აქ უადგილოა, ანუ პასუხი ამ შეკითხვაზე არის “მუ”. ეს ისტორია უფრო უკეთ რომ გაეაზრებინათ დასავლეთში ასეთი დიალოგი იშვა:

შეკითხვა: შეწყვიტეთ თუ არა თქვენ ცოლის ცემა?
პასუხი: მუ!

აქაც იგივე სიტუაციასთან გვაქვს საქმე. თუ ვუპასუხებთ “დიახ”, გამოვა რომ ცოლს ვცემდით და კვლავაც ვაგრძელებთ ცემას. თუ კი ვუპასუხებთ “არას”, გამოვა რომ ცოლს ვცემდით და ახლა უკვე აღარ ვცემთ. მაგრამ თუ ჩვენ გვსურს იმის თქმა, რომ ცოლი არ მყავს და როგორ უნდა მეცემა, ან ცოლი მყავს და საერთოდ არ მიცემია, ან “რეებს მკადრებ ბიჭო?!”, საამისოდ არც “არა” გამოდგება და არც “დიახ”. აქ ყველაზე დროული პასუხია “მუ”!

ძალიან დამაინტერესა იცოდა თუ არა ზემოხსენებული ძველისძველი ძენ–ბუდისტური კოანი ივანე ტურგენევმა, როდესაც გერასიმეს ძაღლს მუ–მუს არქმევდა?! როგორც გვახსოვს მუნჯი გერასიმე პოულობს პატარა ლეკვს და გაზრდის. მას მხოლოდ “მუს” გამოთქმა შეუძლია და ამიტომაც ძაღლის სახელის მოსაფიქრებლად, ზოგ–ზოგიერთივით მას 1 წუთი არ უფიქრია. ყველაფერი ეს კი მას შემდეგ ხდება, რაც მოხუცი ქალბატონი მის ერთადერთ სიყვარულს, მრეცხავ ტატიანას ლოთ კაპიტონს მიათხოვებს და ამით გერასიმეს სიცოცხლეს არსებობად გადააქცევს. მისი საბოლოო მკვლელობა კი მუმუს დახრჩობის ბრძანება იქნება, რის შემდეგაც უმუმუო გერასიმეს ცხოვრებაში “მუ” დაისადგურებს…

ასევე საინტერესოა  ისიც, რომ დასავლურ აზროვნებაში ორმაგი უარყოფა შედეგად პოზიტიურ აზრს გვაძლევს. მაგალითად, თუ ვიტყვით რომ, “მე არ ვარ არაადამიანი” გამოვა, რომ “ადამიანი” ვარ. “მუს” სისტემაში კი გაურკვეველია ორმაგი “მუ” რა აზრის მატარებელია. სწორად ამიტომ დამებადა შეკითხვა, ნუთუ ტურგენევმა იცოდა რა არის “მუ” და თუ იცოდა რას ნიშნავს ორმაგი “მუ”, ანუ “მუ–მუ”?!

დღეს თბილისის ჩემპიონატი დაიწყო სპორტულ “რა? სად? როდის?”–ში. პირველი ტურზე ჩემმა მეგობარმა, ირაკლი ნაზღაიძემ ფანტასტიური 10 შეკითხვა წარმოადგინა, რომელთაგან ჩვენმა გუნდმა 6 გამოიცნო. ასეთი კარგი 10 შეკითხვიანი პაკეტი ძალიან იშვიათი მოვლენაა. აქაც იდოს, იმედია ნაზღა არ მიწყენს :)

1) თქვენს წინაშეა ორი ფრაზა, რომლებიც ვიკიპედიის ერთ–ერთი სტატიიდანაა აღებული.
ორივე ფრაზაში ჩვენ შეგნებულად გამოვტოვეთ ერთი და იგივე ასო.
შეკითხვაზე პასუხი შესაძლოა შეუსაბამო და არარაციონალურიც კი მოგეჩვენოთ, მაგრამ ერთი წუთის შემდეგ თქვენ უნდა შეეცადეთ დაწეროთ ეს გამოტოვებული ასო პასუხის ფურცლებზე.

WIE U EENS [.....] HEEFT VERZONNEN
WIE [.....] VOOR ‘T EERST BEREKENDE

პასუხი: π
კომენტარი: როგორც ცნობილია მათემატიკიდან π ირაციონალური რიცხვია. ფრაზები კი წარმოადგენენ π–ს მნიშვნელობის დასამახსოვრებელ მნემონიკურ წესებს.
წყარო: http://nl.wikipedia.org/wiki/Pi_(wiskunde)

2) 1986 წელს ჯგუფმა “Queen” გამოუშვა თავისი რიგით მეთორმეტე ალბომი “A Kind of Magic”, რომელშიც სხვა კომპოზიციებთან ერთად შევიდა სიმღერები: “Who Wants to Live Forever” (ვის სურს მარადიული სიცოცხლე) და “Don’t Lose Your Head” (არ დაკარგო საკუთარი თავი).
დაასახელეთ ფრანგი მსახიობი, რომელიც გამოსახულია ამ ალბომის ერთ–ერთ გარეკანზე.

პასუხი: კრისტოფერ ლამბერტი
კომენტარი: სიმღერები შეიქმნა სპეციალურად ფილმისათვის “მთიელი” (Highlander). სიმღერის სახელწოდებები პირდაპირ კავშირშია ფილმის სიუჟეტთან.
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/A_Kind_of_Magic

3) ამერიკელი მწერალი მარტინ კრუზ სმიტი თავის ერთ–ერთ რომანში მოგვითხრობს საბჭოთა კავშირის არსებობის უკანსკნელი წლების შესახებ. ინგლისურენოვან ვიკიპედიაში ამ რომანისადმი მიძღვნილ სტატიაში ფიგურირებს ორი სურათი. პირველზე გამოსახულია ერთ–ერთი ქალაქის ღირშესანიშნაობა, ხოლო მეორეზე მე–20 საუკუნეში შექმნილი ფერწერის ნიმუშია აღბეჭდილი. ერთი წუთის შემდეგ თქვენ უნდა დამისახელოთ ამ რომანის სახელწოდება.

პასუხი: წითელი მოედანი
კომენტარი: რომანს ქვია “Red Square”. Red Square – არის წითელი მოედანი (მოსკოვის ღირშესანიშნაობა) და მალევიჩის “წითელი კვადრატი”–ს ინგლისური სახელწოდება.
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Red_Square_(novel)

4) ეს ამერიკული კორპორაცია დაარსდა 1984 წელს და ამჟამად მსოფლიოში ერთ–ერთი წამყვანი ადგილი უკავია საინფორმაციო ტექნოლოგიების სფეროში. კომპანიის ლოგოზე, სახელწოდების გარდა გამოსახულია ცნობილი ხიდი “ოქროს კარიბჭე” (Golden Gate). არ გეკითხებით ამ კორპორაციის სრულ საწელწოდებას, დაასახელეთ შემოკლებული ვარიანტი, რომლითაც როგორც წესი მას მოიხსენიებენ.

პასუხი: Cisco
კომენტარი: ხიდი “Golden Gate” მდებარეობს ქალაქ სან–ფრანცისკოში (San Francisco). კომპანიის სახელწოდება წარმოსდგება ქალაქის სახელწოდების უკანასკნელი ასოებისგან.
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Cisco_Systems

5) ინდიელთა ერთ–ერთი ტომის წარმომადგენლები, წინაპრების მსგავსად, დღემდე მდინარის უშუალო სიახლოეს ცხოვრობენ. საცხოვრებელი სახლები განლაგებული აქვთ მდინარის ნაპირზე ან უშუალოდ წყალზე აქვთ გაშენებული, ხოლო ძირითად სატრანსპორტო საშუალებად კი კანოეს იყენებენ.
არ გეკითხებით, რომელ ტომზეა საუბარი, დაასახელეთ სახელმწიფო, რომლის ტერიტორიაზეც ამ ტომის ძირითადი ნაწილი ცხოვრობს.

პასუხი: ვენესუელა
კომენტარი: 1499 წელს ალონსო დე ოხედას ექსპედიციამ მდინარე ორინოკოს შესწავლისას, აღმოაჩინა გუარაოს ტომი და მათი საცხოვრებელი სახლები. ინდოელთა სახლები, ისევე როგორც დღეს, გაშენებული იყო წყალზე, ხოლო ძირითად სატრანსპორტო საშუალებათ გამოიყენებოდა კანოე. ამის გამო კონკისტადორებმა ეს დასახლება მიამგვანეს ვენეციას და ამ ადგილს “პატარა ვენეცია” ანუ ვენესუელა უწოდეს.
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Warao

6) თქვენს წინაშეა ლოს ანჟელესის შემოგარენში განლაგებული ერთ–ერთი შენობა. არ გეკითხებით რა არის განლაგებული მასში, უბრალოდ გაიხსენეთ პროდუქცია, რომელზეც ეს შენობა 1976 წელს იქნა გამოსახული და დაასახელეთ არსება, რომელიც ამავე პროდუქციაზე შეიძლება ითქვას “მრავალჯერაა” მოხსენიებული.

პასუხი: არწივი
კომენტარი: სურათზე გამოსახულია კალიფორნიის შტატში განლაგებული ერთ–ერთი სასტუმრო. ამ სასტუმროს გამოსახულება ამშვენებდა ჯგუფ “Eagles”–ის ცნობილი ალბომის “Hotel California”–ს გარეკანს.
წყარო: 1.  http://en.wikipedia.org/wiki/Hotel_California 2. http://en.wikipedia.org/wiki/Beverly_Hills_Hotel

7) ვიკიპედიის ერთ–ერთი სტატიის თანახმად, პირველად მან 1979 წელს, კორპორაცია ფორდის მუშაკი რობერტ ვილიამსი, ხოლო მეორედ 1981 წელს, კომპანია კავასაკის თანამშრომელი კენჯი ურადა მოკლა. მიუხედავად იმისა, რომ მსგავსი ინციდენტები 1942 წელს შემოღებული კანონებით რეგულირდება, იგი ორივე შემთხვევაში დაუსჯელი დარჩა. არ გეკითხებით მკვლელის ვინაობას, დაასახელეთ ჩეხის და ამერიკელის გვარები, რომლებიც ამავე სტატიაში ფიგურირებენ.

პასუხი: კარელ ჩაპეკი, აიზეკ აზიმოვი
კომენტარი: ზემოთხსენებული რობერტ ვილიამსი ითვლება პირველ ადამინად, რომელიც რობოტმა მოკლა. სტატიაში “რობოტი” მოხსენიებულნი არიან კარელ ჩაპეკი, როგორც სიტყვა რობოტის შემქმნელი და აიზეკ აზიმოვი, რობოტექნიკის სამი კანონის ავტორი.
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Robot

8) ამით დაავადებული ადამიანი, მიუხედავად იმისა, რომ საიტი urbandictionary საპირისპიროს ამტკიცებს, სინამდვილეში არ განიცდის პანიკურ შიშს კომპანია სონის მიერ წარმოებული რობოტის მიმართ. ისინი განიცდიან შიშს იმის მიმართ, რაც თქვენ ერთი წუთის შემდეგ უნდა დაასახელოთ.

პასუხი: პალინდრომი
კომენტარი: საუბარია ტერმინზე აიბოფობია. აიბოფობია არის შიში პალინდრომების მიმართ და არა სონის მიერ წარმოებული ძაღლი რობოტის “აიბო”–ს მიმართ.
წყარო: http://en.wikipedia.org/wiki/Aibohphobia#Jocular_and_fictional_phobias

9) დარიგებულ ფურცლებზე წერია ერთ–ერთ საიტზე გამოქვეყნებული სტატიის სახელწოდება, რომელშიც ჩვენ განზრახ გამოვტოვეთ პირველი ორი სიტყვა. სტატია ეძღვნება ავსტრალიაში, კერძოდ კი კვინსლენდის შტატში განლაგებულ სასტუმროებს, რომლებიც სპეციალურად განკუთვნილია სექსუალური უმცირესობების წარმომადგენელთათვის.
ერთი წუთის შემდეგ აღადგინეთ გამოტოვებული ორი სიტყვა.

[..........] [..........] – სიცოცხლე ავსტრალიაში.

პასუხი: სიკვდილი ვენეციაში
კომენტარი: საუბარია თომას მანის რომანზე და ლუკინო ვისკონტის ფილმზე, რომლებშიც აღწერილია არატრადიციული სექსუალური ორიენტაციის მქონე მამაკაცების ცხოვრება. ხოლო თვითონ სტატიის სათაური კი წარმოადგენს სიტყვათა ერთგვარ თამაშს.
წყარო: http://archive.travel.ru/australia/2795.html

10) სტრუგაცკების რომანში “Трудно быть богом” არის პერსონაჟი სახელად დონ რება. მას ერთ–ერთი უმაღლესი პოსტი უკავია მეფის კარზე და გამორჩევა თავისი ჩახლართული ინტრიგებით. ამბობენ, რომ რომანის პირვანდელ ვერსიაში პერსონაჟის სახელი ერთი ასოთი განსხვავებული იყო და მხოლოდ ცენზურის მოთხოვნით მოუწიათ ავტორებს მისი შეცვლა. დაასახელეთ ისტორიული პირი, რომელსაც უნდა უმადლოდეს თავის სახელს ზემოთხსენებული პერსონაჟი.

პასუხი: ლავრენტი ბერია
კომენტარი: თავდაპირველად პერსონაჟის სახელი იყო დონ რებია და არა რება. ხოლო პერსონაჟის “ფსიქოლოგიური პორტრეტის” გათვალისწინებით, აშკარაა ალუზია ბერიაზე.
წყარო: http://ru.wikipedia.org/wiki/Трудно_…ть_богом

ამ რამდენიმე წლის წინ ჩემმა აწ უკვე არაფრისტმა და მაშინ ჯერ კიდევ არაბისტმა მეგობარმა, გიორგი ლაშხმა მომიყვა ისტორია არაბთა შუბით ნადირობის რიტუალის შესახებ. უფრო სწორად ამ ისტორიას ლინგვისტური ელფერი დაჰკრავდა და სწორად მაშინ გავიგე ლეგენდის სახით თუ რა არის “ტაყანა” არაბულად. ლაშხი ამტკიცებდა რომ არაბულ ენაზე “ტაყანა” შუბით ნადირობას ნიშნავსო. ეს ფაქტი ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში ეკიდა ჩემს თავში კითვის ნიშნის სახით, ვინაიდან გადამოწმების უუნარობის გამო ვერც ვასაბუთებდი და ვერც ვუარყოფდი მას.

ამ რამდენიმე დღის წინ, აკი დავწერე კიდეც, დიდი არაბულ–რუსული ლექსიკონი ვიყიდე და შიგნით დავიკარგე. თან კითხვაში ვვარჯიშობდი და თან ჩემთვის ნაცნობ სიტყვებს ვეძებდი. მაგალითისთვის აღმოვაჩინე, რომ “შ–რ–ბ” სამეული სმასთანაა დაკავშირებული და შესაბამისად აქედან მომდინარეობს სიტყვა “შარაფი” თურქულის გავლით (თურქულში შარაფ “ღვინოა”) და შარბათი, რომელიც როგორც მოგეხსენებათ ტკბილი სასმელია. “ჯ–რ–მ” სამეული დანაშაულის ჩადენასთანაა დაკავშირებული, აქედან წარმოდგება ჩვენი სიტყვა “ჯარიმა”. “ხ–ბ–ზ” პურის გამოცხობასთანაა დაკავშირებული და შედეგად ქართულში პურის მცხობელი “ხაბაზი” დამკვიდრდა… მაგალითების ჩამოთვლა შორს წაგვიყვანს.

ამ ფურცვლა–ფურცვლაში გუშინ შემომათენდა თავზე და დასაძინებლად გავეშურე. ლოგინში არ ვიყავი ჩაწოლილი, რომ ჩემი მეგობრის მიერ მოყოლილი ისტორია გამახსენდა შუბით ნადირობაზე და კვლავ ამეშალა საღერღელი. ახლა ყველანაირი საშუალება მქონდა, რომ გადამემოწმებინა ოდესღაც მოსმენილი ლეგენდა. გადავშალე “ტ” ასოზე და დავიწყე “ტ–ყ–ნ” სამეულის ძებნა. მოგეხსენებათ არაბულში ორგვარი “ყ” აქვთ. ერთი ჩვენებური “ყ” და მეორე ის, გულისრევისას გამოცემულ ბგერას რომ წააგავს. ჰოდა,”ტ–ყ–ნ” სამეული აღმოვაჩინე შუაში გულისამრევი “ყ” ბგერით და ჩემს გაკვირვებას საზღვარი არ ჰქონდა. შევეცდები ამონარიდი შემოგთავაზოთ ლექსიკონიდან:

თურმე კი არა “ტ–ყ–ნ” სამეული გარჭობა, შერჭობას აღნიშნავს არაბულ ენაზე. აი, მაგალითისთვის “ტააყინ” იქნება შემრჭობი. “იატყუნუ” – ურჭობს. “ტაყანა” – შეურჭო. “ტაყანთუ” – შევურჭე, “ტაყანნაა” – შევურჭეთ და ა.შ.

ამ ყველაფერზე ერთი იტალიური კერძი გამახსენდა La piccata milanese, რომელიც სიტყვასიტყვით “მილანურად გარჭობილს” ნიშნავს. რამდენჯერაც შევეცადე იტალიურიდან მისი თარგმნა ჩემი მეგობრებისათვის, იმდენჯერ დამცინეს, რა სისულელეებს როშავო, “მილანურად გარჭობილი” კერძს როგორ ერქმევაო. ზუსტად ასევე დავცინეთ ოდესღაც გიორგი ლაშხს, შუბით ნადირობის ისტორია რომ მოგვიყვა. არადა ქართული სიტყვები “გაურჭო” და “შესცა” (პარდონ!) არაბულად ითარგმნება, როგორც “ტაყანა”, ანუ ლაშხი მართალი იყო!

ამასწინათ სუაჰილიზე ვეძებდი მასალებს და კენიურ, ტანზანიურ, რუანდულ, უგანდურ და ერთი სიტყვით ანდაზების ყველა იმქვეყნიურ ნაკრებს წავაწყდი, სადაც სუაჰილიზე საუბრობენ. ჩემთვის ძალიან საინტერესო აღმოჩნდა. განსაკუთრებით იმ შემთხვევებში, როდესაც ჩვენთვის ცნობილი რაიმე გამონათქვამი აფრიკული კოლორიტით არის შემოსილი. მოკლედ და კონკრეტულად, რაც მომეწონა შეგიძლიათ იხილოთ ქვემოთ:

• Agot ndarobonjin ropta ne tia, komabitei sosuriet eng metingung
  მიუხედავად იმისა, რომ წვიმა გასხამს, შენს თავზე ბანანის ხე მაინც არ ამოვა
• Akili ni nywele, kila mtu ana zake
  ჭკუა თმასავითაა, ყველას თავისებური აქვს
• Chombo cha kuzama hakina rubani
  გემს, რომელიც იძირება კაპიტანი არ სჭირდება
• Debe tupu haliachi kuvuma
  ცარიელ ქოთანს ყველაზე დიდი ხმა აქვს
• Fuata nyuki ule asali
  გაჰყევი ფუტკრებს და თაფლს მიაგნებ
• Hapana masika yasiyo na mbu
  არ არსებობს წვიმების სეზონი კოღოების გარეშე
• Kidole kimoja hakivunji chawa
  ერთი თითი ტილს ვერ კლავს
• Kikulacho kiko nguoni mwako
  ის, რაც გკბენს შენს ტანსაცმელში ბუდობს
• Msahau mila ni mtumwa
  თუ შენ მიატოვებ შენს ფესვებს მონა გახდები
• Ndovu wakipigana iumiayo ni nyasi
  როდესაც სპილოები ჩხუბობენ, ბალახი ითელება
• Simba akikosa nyama hula nyasi
  როცა ლომი ვერ შოულობს ხორცს ბალახს ჭამს
• Ukitaka kumwua nyani usimtazame macho
  თუ მაიმუნის მოკვლა გსურს, ეცადე თვალებში არ ჩახედო
• Usililie maziwa yaliyomwagika
  არ იტირო დაღვრილ რძეზე
• Bahari haivukwi kwa kuogolea
  ოკეანეს ცურვით ვერ გადალახავ
• Chui naye ana mke
  ლეოპარდსაც კი ჰყავს ცოლი
• Kelele za chura hazimkatazi ng’ombe kunywa maji
  ბაყაყის ყიყინი ძროხას წყლის დალევაში ხელს არ უშლის
• Mapenzi ni kikohozi, hayawezi kufichika
  სიყვარული ხველებას ჰგავს, მას ვერ დაფარავ
• Mchezea mavi hayaachi kumnuka
  ვინც განავალს ეთამაშება განავალივით ყარს

ეს მულტფილმი რამდენჯერმე ვნახე უკვე და ყოველი ხილვის შემდეგ ნაღვლიან და ნოსტალგიურ ხასიათზე ვდგები. გუშინ მეც მსგავსი რამ დამემართა. მულტფილმის მთავარი პერსონაჟის მსგავსად მიზეზი პრაგმატული იყო. მას ჩიბუხი ჩაუვარდა და ამოსაღებად გაეშურა, მე კი არაბულის დიდი ლექსიკონის შეძენა მსურდა. ჰოდა, მივაშურე წიგნის მაღაზიებს და ზუსტად ის მარშრუტი გავიარე სტუდენტობის პერიოდში რომ გავდიოდი ხოლმე: უნივერსიტეტის მეორე კორპუსიდან თავისუფლების მოედნამდე. საბოლოო ჯამში ლექსიკონი კი ვიყიდე, მაგრამ ნოსტალგია მომაწვა. წიგნების გამყიდველები ისევ ის ადამიანები იყვნენ, სიტუაციაც იგივე იყო, მაგრამ მაინც რაღაც იყო შეცვლილი და ეს “რაღაც” ჩემს შიგნით არის…

ერთი სიტყვით წარმოგიდგენთ 2009 წლის ოსკაროსან იაპონურ მულტფილმს, “Tsumiki no ie”–ს, რომელმაც ნომინაციაში “საუკეთესო მოკლემეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი” შანსი არ დაუტოვა სხვა ნახატ ფილმებს. აქამდე მეგონა, რომ იაპონიაში მხოლოდ ანიმეს და ჰენტაის გადაღება იცოდნენ, თურმე კი არა…

თოვს ფშავის მთებში.
მთის ფერდობზე, თოვლში გაკვერილ სამარხილე გზაზე მთვრალი ფშაველი ჩამოდის ბარბაცით. უკან ძაღლი მისდევს. ძაღლს ძობანა ჰქვია.
კუდისქნევით მიჰყვება ძობანა პატრონს.
ცივა.
არაყს და სიცივეს ისედაც მწითური ფშაველი უფრო წამოუწითლებია. მობარბაცებს. ხან სად გადავარდება გზის ძირ, ხან სად.
ძობანა უკანა ფეხებზე ჩამოცუცქდება და ელოდება.
ფშაველი გზაზე ამობობღდება, ტანსაცმელს ჩაიბერტყავს და წავა ბარბაცით. ცოტა რომ გაივლის, კიდევ გადავარდება გზის ქვემოთ.
ძობანა ისევ უკანა ფეხებზე ჩამოცუცქდება და ჩაჰყურებს პატრონს. ძაღლს ჭკვიანი, ერთგულებით სავსე თვალები აქვს…
მერე ფშაველი ისევ გზაზე ამოვა.
ძობანა უკან გაჰყვება კუდის ქნევით.
ფშაველი ერთსაც წაიბარბაცებს და გზიდან გადავარდება.
თოვლი დიდია და ქვები არა ჩანს.
გზისაკენ მიბობღავს ფშაველი. ახლა მას სულმთლად წითელი სახე აქვს.
ძობანა უკანა ფეხებზე ჩამომჯდარა და გადმოჰყურებს. თვალებში ირონია უციმციმებს.
ფშაველი თოვლში მობობღავს.
ძობანას თითქოს ეღიმება, ხან იქით გადაიქნევს თავს, ხან აქეთ.
ფშაველი ძაღლს შეხედავს, უყურებს, უყურებს და შეუმღერებს:

“ფრთხილად იარე, ძობანავ,
აქ ცუდ გზებია ზოგგანა”.

ძობანა ეტყვის:

“რაღა ჩვენდ არი ცუდ გზები,
ამ გზებზე დადის ქოყანა”.

ძაღლს უსაზღვროდ კეთილი და ირონიით სავსე თვალები აქვს.
მერე ფშაველი გზაზე ამოვა და ისევ ბარბაცით წავა.
ძობანა უკან მიჰყვება.
ორივენი მთვრალები არიან: ფშაველი – არაყით, ძაღლი კი პატრონის სიყვარულით.
თოვს.
თეთრი ფანტელები მობარბაცებენ ციდან.
თითქოს ისინიც მთვრალები იყვნენ.
თოვს…

ქართლ–კახეთის მეფემ თეიმურაზ I-მა, როგორც მოგეხსენებათ თავი ლიტერატურული საქმიანობითაც დაგვამახსოვრა. შოთა რუსთაველთან გაბაასებაც სცადა, ვარდის და ბულბულის სიყვარულის ისტორიაც მოგვითხრო და ნიზამი განჯელის “ლეილმაჯნუნიანის” თარგმნაც კი სცადა. ნიზამის პოემის მისეულ თარგმანში, სადაც აღწერილია ლეილის გაუხარელი სიკვდილის ამბავი ვკითხულობთ:

რა ბრალია წასახდენლად თმა–გიშერი, შავნი ხშირად!
ამბარ–ზილფი დაფანჩული, მიგრეხილი მოგრეხილად.
იგ უებრო დახატული, ცხვირი სოთი ბროლის სტვირად,
ფერად პირი ზამბახისა, შავი ხალი ზე დაყრილად.

ნიზამი განჯელის პოეზია დატვირთულია სიმბოლოებით, მისი პოემების მთავარი პერსონაჟი ქალები კი სხვადასხვა პოეტური მეტაფორის მატარებლები არიან. პოემაში “ლეილი და მაჯნუნი” მთავარი პერსონაჟების სახელებს სიმბოლური დატვირთვა აქვს. “ლეილა” ღამეს ნიშნავს არაბულად, “მაჯნუნი” კი – გიჟს, შმაგს სპარსულად, ანუ პოემაში მოთხრობილია სიყვარულისგან გაგიჟებული მაჯნუნის ამბავი, რომელსაც გონება და თვალები შავგრემანმა ლეილამ დაუბინდა. ამასთან საინტერესოა ისიც, რომ ლეილას “შავგვრემანობის” ხაზგასასმელად პოეტები სხვადასხვა მეტაფორას იყენებენ, მათ შორის ერთ–ერთი “გიშერია”, რომელიც თავის მხრივ სომხურად არის “ღამე”. თემა რომ განვავრცოთ, აქვე იმის გახსენებაც შეიძლება, რომ არაბულად ათას ერთი ღამის ზღაპრებს “ალფ ლაილა ვა ლაილა” ჰქვია, სომხურად ღამე მშვიდობისა კი – “ბარი გიშერ” გახლავთ და ვინ იცის, ამ შუაღამისას, როცა ამ ყველაფერს მოვუყარე თავი, რამდენ გიშრისთმიან ლეილას სძინავს უდარდელად…