ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

Archive for June 12th, 2009

როგორ გაუჩნდა მოსეს რქები?

with 10 comments

moses

ამიერიდან ჩემი ბლოგის მკითხველებს საშუალება ექნებათ არამხოლოდ მიკითხონ, არამედ მისმინონ კიდეც. ეს ერთგვარი ექსპერიმენტი გახლავთ, შესაბამისად შევეცდები, რომ ჩემს სტატიებს აუდიო ვერსიებიც დავურთო თან – ვნახოთ რა გამოვა. მაშ, ასე მოისმინეთ ამბავი იმისა, თუ როგორ გაუჩნდა მოსეს რქები:


ყველამ იცის მიქელანჯელოს მოსეს ქანდაკების არსებობის შესახებ. ეს სწორად ის ქანდაკებაა, რომის პაპის, იულიუს II-ის საფლავს რომ ამშვენებს რომში, სან პიეტრო ინ ვინკოლის ბაზილიკაში. ხელოვნებათმცოდნეები ჰყვებიან ისტორიას, თუ რა პომპეზური ჩანაფიქრი ჰქონდა მიქელანჯელოს, რომელიც ორმოცი გრანდიოზული ქანდაკებისგან შემდგარი კომპოზიცია უნდა ყოფილიყო მთლიანობაში, თუმცა დღეს ჩვენი სალაპარაკო თემა მოსე იქნება, უფრო ზუსტად კი მისი რქები.

პირველად ეს ქანდაკება რომ ვნახე, ღრმა ბავშვობაში, წიგნის ფურცლებზე, მოსეს რქებმა მაშინვე მიიპყრო ჩემი ყურადღება. ვერ მივხვდი რატომ იყო მოსე რქიანი! დროთა განმავლობაში წლების და ჩემს თავში ინფორმაციის მატებასთან ერთად კი გაირკვა, რომ ყველაფერი წმინდა იერონიმეს ბრალია, რომელმაც ლათინურ ენაზე თარგმნა ბიბლია. სანამ თხრობას გავაგრძელებდე აქვე დავძენ, რომ ბიბლიის ეს თარგმანი, “ვულგატად” წოდებული კლასიკურადაა შერაცხული, ძვ. ბერძნული თარგმანის “სეპტუაგინტას” მსგავსად და შესაბამისად შუა საუკუნეების ევროპაში ეს იყო წიგნი, რომელიც ყველას უნდა ჰქონოდა არათუ წაკითხული, არამედ დაზუთხული.

“ვულგატაში” გამოსვლის 34–ე თავში ვკითხულობთ:

Cumque descenderet Moyses de monte Sinai, tenebat duas tabulas testimonii, et ignorabat quod cornuta esset facies sua ex consortio sermonis Domini.

სიტყვა რომ არ გამიგრძელდეს აქვე ამ ამონარიდის ქართულ თარგმანსაც მივუთითებ:

როცა ჩამოდიოდა მოსე სინაის მთიდან, აღთქმის ორი ფიქალი ეჭირა ხელში მოსეს მთიდან ჩამოსვლისას, არ იცოდა მოსემ, რომ უბრწყინავდა პირისკანი მასთან ლაპარაკისას.

ქართული ტექსტი თითქმის სიტყვასიტყვით მისდევს წმინდა იერონიმეს ლათინურ თარგმანს, არის მხოლოდ ერთი განსხვავება. ქართულ ვარიანტში წერია “არ იცოდა მოსემ, რომ უბრწყინავდა პირისკანი”. წმინდა იერონიმე კი “უბრწყინავდა პირისკანის” მაგივრად გვთავაზობს “cornuta esset facies sua”, ანუ რქიანი იყოო მოსეო. მიქელანჯელოსეული მოსეს რქები წმინდა იერონიმეს დამსახურება ყოფილა თურმე, რომელმაც ნებსით თუ უნებლიეთ არასწორი თარგმანი გააკეთა ძველ ებრაული ტექსტიდან.

სინამდვილეში კი უნდა იყოს “სხივმოფენილი”. ორიგინალში, როგორც ამას პოლიგლოტთა ბიბლია ამტკიცებს ზმნა – קָרַן ‎ (qâran) – რქების ამოსვლას ნიშნავს პირდაპირი მნიშვნელობით, სხივების “გამოსვლას”, ანუ გასხივოსნებულობას – გადატანითი მნიშვნელობით. შესაბამისად წმინდა იერონიმეს cornutus-ის მაგივრად, რომ დაეწერა radiatus მოსეს რქები არ ექნებოდა. თუმცა მე რომ მკითხო, მოსეს რქები უხდება, ბებიისა და ბაბუის გენიტალიების ამბავი კი ყველას მოეხსენება…

მაშინვე მიიპყრო

Written by linguistuss

June 12, 2009 at 3:23 am

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 160 other followers