ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

ჯანჯაფილის მურაბა

with 29 comments

ginger

ბავშვობიდან მიყვარს ჩაი. ახლაც ამ სიტყვების წერისას ერთადერთი თანამგზავრი მყავს ამ შუაღამისას ჩაის ჭიქის სახით. არა, ვერ გამოიცანით ისეთ ვრცელ თემას, როგორიც ჩაია, ნამდვილად არ შევეხები, არც იმის გარჩევას დავიწყებ, თუ როგორ მოიგლიჯა ბოდჰიდჰარმამ ქუთუთოები, სიფხიზლე რომ შეენარჩუნებინა, შემდეგ ქუთუთოების დავარდნის ადგილას ბუჩქი რომ ამოვიდა და დღემდე რომ გვინარჩუნებს სიფხიზლეს ამ ბუჩქის ფოთლებისაგან დამზადებული ნაყენი. არც იმაზე შევჩერდები, თუ რატომაა ჩაის სახელწოდება ნახევარ ენებში “ტ”–თი ნაწარმოები და მეორე ნახევარში კი – “ჩ”–თი. ამ საკრალურ თემას ერთი პოსტი არ ეყოფა. ვისაც უფრო ვრცლად გაინტერესებთ ეს საკითხი, შეგიძლიათ კაკუძო ოკაკურას “ჩაის წიგნი” წაიკითხოთ, მე კი დღევანდელ ჩემს პოსტში ჩაის სუროგატ მცენარეებზე შევჩერდები.

ჩაი მიყვარს ინგლისური, ან ინდური ყოველგვარი მინარევების გარეშე. თუ ვინმეს სურს ნერვები მომიშალოს და მთელი ერთი კვირით გამიფუჭოს ხასიათი მინარევებიანი, როგორც დედაჩემი ამბობს, “გაუპატიურებული ჩაი” უნდა შემომთავაზოს. ზუსტად ამ მინარევებზე მექნება დღეს საუბარი. განსაკუთრებით ვერ ვიტან “ერლ გრეის”, ე.წ. ბერგამოტის ჩაის. ამ მცენარის სუნზე მფოთლავს, ელეთ–მელეთი მემართება. იმდენად დიდია ქალაქ ბერგამოს მოსახელე ციტრუსის სიძულვილი ჩემში, რომ დიდი ხნის მანძილზე ისიც კი არ ვიცოდი, რომ ბერგამოტად წოდებული ორი სხვადასხვა ტიპის მცენარე არსებობს: ერთი ციტრუსი და მეორე – მსხლის ჯიში. ერთხელ მე და ჩემი ძმაკაცი დავნაძლევდით კიდეც, მიმტკიცებდა ბერგამოტი მსხლის ჯიშიაო, მე კიდევ, ჩაის ექსპერტი, ვამტკიცებდი ციტრუსია, აი ის, ერლ გრეის გულისამრევი ჩაი რისგანაცაა გაკეთებული მეთქი. საბოლოო ჯამში სახინკლე ვერავინ მოიგო, ვინაიდან ორივე მართლები ვიყავით…

მეორე მინარევი, რომლის ატანა არ მაქვს ჯანჯაფილად წოდებული ტროპიკული ეთერზეთოვანი მცენარეა. სწორად ამ ჯანჯაფილის წყალობით გადავეშვი ბოლო სამი დღეა მოგზაურობაში, რომელსაც ბოლო არ უჩანს. ჯაჭვივითაა გადაბმული ენები და სიტყვები ერთმანეთზე, ერთს მოქაჩავ და ათი მოჰყვება, სიტყვებს ლეგენდად ქცეული ისტორიის სქელი ქერქი აკრავს და ერთი სიტყვით ძალიან გავერთე. ყველაფერი კი იმით დაიწყო, რომ სადღაც ამოვიკითხე, არაბები აფრიკის კონტინენტის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მცხოვრებ ბანტუს ტომებს “ზინჯს” უწოდებენო. მერე გამახსენდა “ზინჯ”–ს არაბები მონის აღსანიშნავად რომ გამოიყენებენ და აქედანაა ნაწარმოები ქართულში “ზანგი”. შემდეგ ისის აღმოვაჩინე, რომ აფრიკის კონტინენტის აღმოსავლეთში მდებარე კუნძულ ზანზიბარს, არაბები დღემდე “ზინჯიბარს” უწოდებენ და იქვე გზად შემომხვდა მცენარე “ზინჯაბილ”, რომელიც არაბებს ინდოეთიდან ზღვით აფრიკის აღმოსავლეთში ჩაჰქონდათ, შემდეგ კი თავისთან ეზიდებოდნენ ვირებით…

“ზინჯაბილ” ქართულში, შემდეგ კეთილხმოვნების გამო როგორც ჯანს ჯანჯაფილი გამხდარა, რომლის მეორე სახელწოდებად ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი “კოჭა”–ს ასახელებს, თუმცა აქ ეს არ არის საინტერესო. წიკიპედიაში ამოვიკითხე ginger-ისგან (ჯანჯაფილი ინგლისურად) სამხრეთ ინდოეთში ტკბილეულის, ინჯი–მურაპპას ამზადებენო. ხომ არაფერი გეცნოთ? – მე მეცნო, სიტყვა “მურაპპა” მეხამუშა ძალიან. ვერც კი წარმოვიდგენდი თუ მურაბაც არ იყო ქართული. საბოლოო ჯამში ეს სიტყვაც ვიპოცე არაბულ და თურქულ ლექსიკონებში, არაბულში “მურაბბათ” – მურაბაა, შემდეგ თურქულში “მურაბბა” – მარმელადს დარქმევია. ვერ ვიტყვი ჯანჯაფილის მურაბაზე პირზე ნერწყვი მომადგა მეთქი, თუმცა როგორც ფაქტმა დამაინტერესა…

About these ads

Written by linguistuss

June 24, 2009 at 10:58 am

29 Responses

Subscribe to comments with RSS.

  1. me zalian miyvars janjafilis chai, limonatic da yvelaferi rashic ki urevia, zalian sasargebloa.
    gansakutrebit uebari wamalia yelis tkivilistvis da gaciebistvis, tafltan da limontan ertad.

    Nino Nuza

    September 19, 2012 at 2:00 am

  2. mananas davetanxmebi radgan imbiri igive janjafili anu igive kocha sulac araa iseti sazizgroba rogorsac tqven axasiatebt xolo imas tu sad sheidzleba sheidzinot sunelebis gamyidvelebis mcire nacils esec moepoveba

    nino

    October 10, 2012 at 4:19 pm

    • მეც რა ხანია მაინტერესებს ჯანჯაფილი და ასევე ბოლო დროს ძალიან პოპულარიზირებული კურკუმი, თუმცა ვერსად ვერ ვიპოვე ვერც ერთი მათგანი, გარდა ამისა რუსები ხრენს რომ უწოდებენ ისიც სასარგებლო ყოფილა, თუმცა ქართულად რა ჰქვია ამ ხრენს ეგეც ვერ გავარკვიე. თუ ვინმემ იცით დაეწრეთ

      george

      December 6, 2012 at 9:36 am

      • ხრენს ქართულად პირშუშხა ჰქვია, ფოთლებს იყენებენ მწნილებში სანელებლად, ძირს(ფესვს) ნივრისა და ,,გარჩიცის” გემო აქვს. მრავალწლიანი მცენარეა, ბოსტნებში რგავენ.

        teqnologi

        April 4, 2013 at 3:14 pm

        • manteresebs janjafilis chaisdaleva didixani sheidzleba?uku chvenebaxom ar akvs

          etoeto25

          May 14, 2014 at 1:27 pm


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 172 other followers

%d bloggers like this: