ლინგვისტუსის ბლოგი

შეიძლება გინახავთ მექანიკური საათები, მაგალითად შვეიცარიული კომპანია “Rolex SA”-ს წარმოებული,  რომლებზეც IIII აწერია IV–ის ნაცვლად. ამ ფაქტს სპეციალისტები რამდენიმე მიზეზით ხსნიან. ერთ–ერთი მიზეზი შუა საუკუნეებში ე.წ. “შვარცმანის წესის” არარსებობა იყო, რომლის თანახმადაც სამზე მეტი ერთნაირი ასოს დაწერა გვერდიგვერდ არ შეიძლება. მექანიკური საათების გავრცელებამდე ევროპაში მრავალი საუკუნის განმავლობაში გამოიყენებოდა მზის საათები, რომელზეც საათები რომაული ციფრებით იყო ჩაწერილი. ამიტომაც არ არის გამორიცხული, რომ საათის ოსტატებმა შუა საუკუნეების ტრადიცია გადმოიღეს.

ესთეტიკის მოყვარულებმა ამ ფაქტს სხვა ახსნა მოუძებნეს. მათი აზრით,  ციფერბლატზე IV–ის ნაცვლად IIII იმიტომ წერია, რომ IIII–მა საპირისპირო მხარეს VIII დააბალანსოს და ამით ვიზუალური სიმეტრია იქნას შენარჩუნებული. კიდევ ერთი სიმეტრია შეინიშნება  IIII–ის ვერსიაში, კერძოდ ის, რომ ასე საათის ციფერბლატი სამ სექტორად იყოფა, სადაც პირველიდან ოთხამდე საათების ჩასაწერად I გამოიყენება. ხუთიდან რვის ჩათვლით საათები შეიცავს – V–იანს და ცხრიდან თორმეტის ჩათვლით საათები შეიცავს – X-იანს. პრაქტიკოსები ამ ფაქტს იმით ხსნიან, რომ სხვადასხვა კუთხიდან თუ შევხედავთ, ან თუნდაც თავდაყირა მდგომარეობაში, უფრო ადვილი გასარჩევი და საცნობია IIII, ვიდრე IV. კიდევ არის რამდენიმე ვერსია, რომლებიც ჯიუტ მონარქებს შეეხება, საკუთარ სახელში IV-იანის გამოყენებაზე უარი რომ თქვეს, თუმცა ისინი ნაკლებად სარწმუნო და საინტერესოა.

ყველაზე საინტერესო ვერსია ჩემი აზრით ამ პრაქტიკის ძველი რომაული ტრადიციით ახსნაა, სადაც აკრძალული იყო რიცხვი ოთხის ჩაწერა  IV–ის საშუალებით, რასაც საკრალური მიზეზი ჰქონდა. აქვე შეგახსენებთ, რომ ძველ რომში, უფრო სწორად იმდროინდელ ლათინურში, ასოები J და U არ არსებობდა და მათ ნაცვლად I და V გამოიყენებოდა. სწორად ამ I და V საშუალებით იწერებოდა უზენაესი ღმერთის, იუპიტერის სახელიც – IVPPITER. ამ სახელის შემოკლება კი ორი სიმბოლო IV გახლდათ. ამიტომაც გასაგებია, რომ ვერ იქნებოდა მეოთხე იუპიტერი, ღმერთი რომელსაც რომაელები უპირველესად ასახელებდნენ. ეს ხომ ძვ. რომაელებისათვის მკრეხელობა იქნებოდა!