აინშტაინის და თაგორის გაბაასება
ოდესღაც ალბერტ აინშტაინის ფენომენით რომ ვიყავი გატაცებული, თსუ–ს ფიზიკის ფაკულტეტის მეორე კურსის სტუდენტად ყოფნისას, აინშტაინის ცხოვრების აღმწერ ერთ ბიოგრაფიაში წავაწყდი ამბავს, თუ როგორ ესტუმრა რაბინდრანათ თაგორი მას პოტსდამის მახლობლად პატარა სახლში 1930 წლის 14 ივლისს. შემდეგ წიგნში მათ შორის გამართული დიალოგის ტრანსკრიპტი იყო მოტანილი. მოგვიანებით გავარკვიე, რომ სხვა დიალოგებიც ჰქონიათ მათ, იქ ისინი მუსიკაზე და მეცნიერებაზე საუბრობენ, თუმცა აქ იმ ერთ კონკრეტულ დიალოგს შევეხები, სადაც საუბრის მთავარი თემა ჭეშმარიტების რაობაა. დიალოგის მოკლე შინაარსის მოყოლას არ დავიწყებ, შეგიძლიათ წაიკითხოთ ინგლისურად, ან რუსულად, სულ სხვა რამეზე მსურს ყურადღების შეჩერება – ამ დიალოგის ორ განსხვავებულ წაკითხვაზე…
პირველად წაკითხვის დროს იმდენად ვიყავი მოჯადოებული აინშტაინის იდეებით და ხედვებით, რომ ვერ მივხვდი რა უნდოდა თაგორს, რატომ მიადგა და საერთოდ რისი თქმა სურდა. თითქოს ის ყველაფერი, რაც ძია ალბერტმა განაცხადა ისედაც “იასნი” იყო. არადა ახლა რომ წავიკითხე აღმოვაჩინე რომ აინშტაინი ახურებს და არაფრით განსხვავდება მისი საუბარი სკოლაში ჩემი რელიგიის ისტორიის მასწავლებლის მონათხრობისგან ცათა სასუფეველისა და სულის გადარჩენის შესახებ რომ “გვაბოლებდა” ღრმა ბავშვობაში. განსხვავება მათ შორის ის არის, რომ აინშტაინს სხვა რამის სწამდა და ჩემს ექსმასწავლებელს კი – სხვის.
აინშტაინი ტერმინებში ჩაკეტილი კაცის შთაბეჭდილებას ტოვებს, უფრო სწორად კი არ ტოვებს არის ასეთი, რომელიც ყოველ სიტყვაზე ეკიდება თაგორს და ცდილობს ყველაფერი მკაცრი ლოგიკის ჩარჩოებში მოაქციოს, ამასობაში კი ავიწყდება, რომ ლოგიკის ჩარჩოებში თუ აქცევ რამეს, იმ ჩარჩოს გარეთ ვერ გაიხედები – აკრძალული გაქვს, აკრძალვა კი კურტ გიოდელმა აჩვენა თავის არასრულობის თეორემის დამტკიცებით. თაგორი კი თავისუფლად, ლაღად აზროვნებს, ყოველგვარი ნორმების გარეშე, ხატოვნად და მოხდენილად. ბოლოში აკი აინშტაინი ეუბნება კიდეც, გამოდის რომ მე უფრო რელიგიური ვარ, ვიდრე თქვენო. ეს თვითირონია იყო თუ არა უცნობია, თუმცა ერთი რამ ფაქტია ორი სხვადასხვა ტექსტი წავიკითხე ათი წლის შუალედით, არადა ტექსტი არ შეცვლილა, მხოლოდ მკითხველი შეიცვალა. შესაბამისად 10 წლის შემდეგ კვლავ უნდა წავიკითხო და თუ ეს ბლოგი კიდევ იარსებებს, საინტერესო იქნება რა შეიცვლება…
ძალიან დამაინტერესა ამ დიალოგმა და აუცილებლად წავიკითხავ, მაგრამ მანამ, სანამ წავიკითხავ, უბრალოდ იმის თქმა მინდა, რომ ეს ორი ადამიანი ორი განსხვავებული სამყაროს წარმომადგენელია და რა თქმა უნდა განსხვავებული შეხედულებები ექნებოდათ დისკუსიის თემის გარშემო. თაგორი, მწერალი და პოტია და ამავე დროს ინდოეთის შვილია, რომელიც სულიერების საუფლოა და ადამიანს სამყაროს ძიებას საკუთარ მე–ში ასწავლის, აინშტაინის ტვინი კი ციფრებით და განტოლებებითაა გატენილი. თუმცა ვფიქრობ, რომ რაღაც მომენტში ისინი ერთმანეთს მაინც გაუგებდნენ, თუნდაც იგივე აინშტაინის სიტყვები რომ ახსენე რელიგიურობაზე. ეჭვიც არ მეპარება, რომ ეს ადამიანი საკმაოდ რელიგიური იყო. მაგრამ აინშტაინისთვის უზენაესი სადღაც გარეთ, კოსმოსში, მაღლა, შორს არის, თაგორისთვის კი იქვე მის გულში, მის სულში იქნებოდა. აუცილებლად წავიკითხავ და იმედია კიდევ გამიჩნდება კომენტარის დადების სურვილი :)
სოსო
August 24, 2009 at 11:46 am
მოკლედ, წავიკითხე, დიდი დრო არ წაიღო, ბევრს ახალს წინა კომენტარს ვერაფერს დავამატებ, ვიტყვი უბრალოდ, აინშტაინის ბოლო რეპლიკა “მე უფრო რელიგიუტი ვარო” თვითირონია კი არ არის, არამედ გამოუვალ მდგომარეობაში აღმოჩენილი კაცის პოზიცის დემონსტრირებაა, რომელმაც მთელი თავისი განსწავლულობის მიუხედავად სხვა უკეთესი პასუხი ვერ მოიფიქრა. შესაძლოა სწორედ მისი ამ სიტყვების გამოც არის გავრცელებული აზრი, რომ აინშტაინი რელიგიური ადამიანი იყოო. მკაცრ ლოგიკას რაც შეეხება, ვფიქრობ სიმკაცრე არც თაგორის ლოგიკას აკლია, განსხვავება კულტურაშია, რომელი კულტურის წარმომადგენლები არიან და რომელ კულტურაში გაიზარდნენ. რეზიუმეს სახით კი ვიტყვი, რომ თაგორს კითხვებზე პასუხი აქვს, იცის რაზეც ლაპარაკობს, აინშტაინი კი ისეთ უსასრულობაში გადავარდა, საიდანაც გამოსავალს ვერ პოულობს. უბრალოდ კითხვა მიჩნდება, საერთოდ თუ იცნობდა აინშტაინი აღმოსავლურ, აზიურ, ინდურ რელიგიურ კულტურას. ძალიან მოუმზადებელი ბავშვივით სვამს კითხვებს, და ერთადერთი, რითაც თავი შეიძლება დაიმშვიდოს კაცმა ამ შემთხვევაში, ჩათვალოს, რომ აინშტაინი უბრალოდ ღადაობდა, თორემ ისედაც მშვენივრად იცოდა ის ყველაფერი, რაც მას თაგორმა უთხრა. ცუდია, რომ ამას დღეს ვერავინ დაამტკიცებს რეალურად :)
სოსო
August 24, 2009 at 12:05 pm
პირველ კურსზე ვიღაც ოთხთვალა ქალი გვიკითხავდა ფილოსოფიას. ყოფიერებაზე და ცნობიერებაზე. ვკითხე, თუ რეალობას ადამიანი აღიქვამს ესე იგი აღქმა რეალობას განაპირობებსთქო, ხოდა ოთხივე თვალი დამიბრიალა და დედამიწა იმის მიუხედავად ბრუნავს შენ აღიქვამ თუ არაო. ხოდა გავჩუმდი :(
fiqro
August 24, 2009 at 3:41 pm
აინშტაინი საოცარი დაშვების ავტორია, მაგრამ არსად მსმენია მისი დიდი მოაზროვნეობა. მათემატიკურმა გამოთვლამ აიძულა ეთქვა ის, რაც თქვა და მერე შეეცადა ახსნას.
თაგორს კი მსჯელობაში ეტყობა, რომ ვერ ჩასწვდა იმ თეორიას, რომელიც იმ დროისთვის უამრავმა ადამიანმა აღიარა და ეს თაგორისთვის, რომელიც თავს დიდ მოაზრვნედ თვლის, აშკარად, მოუნელებელია.
და მან საკუთარი სისტემის და ავტორიტეტის გადასარჩენად მიაკითხა აინშტაინს. მის მსჯელობაში ჩანს ეს სასოწარკვეთა.
აინშტაინი კი გრძნობს ამას და საოცარი ტაქტით ცდილობს დაინდოს იგი და საკუთარი შერყეული პლატფორმის შენარჩუნების საშუალება მისცეს.
ისიც დასაშვებია რომ არ მოსწონს თაგორის დემაგოგია და საუბრის მალე დამთავრებას ცდილობს.
როგორც კი აინშტაინმა მაგიდა და სხვა კონკრეტიკა მიუჩოჩა, თაგორი იმ წუთას რაღაც წარმოსახვითისკენ გაიქცა, თუმცა ბლა–ბლა ბლა–ბლად რჩება, რაც არ უნდა ლამაზი და პოეტური სახეებით შეფუთო.
თუნდაც პითაგორას ხსენება შიფრავს აინშტაინის დამოკიდებულებას ამ ოპონენტის მიმართ. ყველაზე მარტივი, რაც კი შეეძლო იმ წუთს მოფიქრებოდა. თორემ შრედინგერი და პლანკი რომ ეთქვა, თაგორი ხო მაშინვე უნდა წასულიყო.
ხოლო ფარდობითობის დაშვებას საკმაოდ დიდი პოეტური ფანტაზია სჭირდება, თაგორს რო ჰქონდა, იმაზე ბევრად დიდი.
კობა ჭუმბურიძე
August 24, 2009 at 6:05 pm
თაგორს რაში სჭირდებოდა ფარდობითობის თეორიაში ჩაწვდენა? სადმე ამბობს თაგორი, მე ვარ მოაზროვნე ან ჩემზე დიდი ავტორიტეტი არ არსებობს ამ ქვეყანაზეო? რომელი სისტემის გადასარჩენად მიაკითხა აინშტაინს ცოტა ვერ გავიგე? რამე სისტემის ავტორი იყო თაგორი? ან რანაირად შეძლებდა აინშტაინი მისი “ავტორიტეტის” გადარჩენას, და საერთოდ რომელ ავტორიტეტზეა ლაპარაკი… სად დემაგოგობს თაგორი და რას ეძახით დემაგოგიას? და ბოლოს ცინიზმი თაგორის პოეტური ფანტაზიის შესახებ აბსოლუტურად უადგილოდ მეჩვენება…
სოსო
August 24, 2009 at 6:20 pm
ძალიან გთხოვ თავი შეიკავო მკვახე გამოთქმებისგან. მუდამ გახსოვდეს, რომ გაცხარება სხვასაც შეუძლია.
შენდენი შეურაცყოფა თაგორისთვის მე არ მიმიყენებია (შენს მიერ დაშვებული ერთადერთი თავის დასამშვიდებელი ვერსია, ანუ აინშტაინის ღადაობა, როცა თაგორი სერიოზულად ეკამათება, მე თაგორის დიდი შეურაცყოფა მგონია).
თუ თაგორს ფარდობითობაში წვდომა არ აინტერსებს, ამდენი რად იწვალა აინშტაინამდე მისასვლელად.
თუ არ გიაგე, აინშტაინი რას ამბობს, რაღაზე ესაუბრები, რითია იგი შენთვის საინტერესო?
თან მე იმთავითვე აღვნიშნე, რომ უფრო კარგი მათემატიკოსი იყო ალბათ, ვიდრე ფიზიკოსი და ფილოსოფოსი.
მაგრამ მისი სახელის ხშირი ხსენება იყო მიზეზი. სხვა პასუხი არ ვიცი.
და ვინც ცოტათი მაინც ერკვევა ფიზიკაში, ის მხვდება, რა ფანტაზია უნდა იმ სამყაროს წარმოდგენას, რასაც ფარდობითობა მოიაზრებს. ყოველ შემთხვევაში მე ასეთი საოცარი სამყარო არცერთ პოეტთან არ შემხვედრია.
ლინგვისტუსის პასუხიც ეს არის – თუ აინშტაინი ავტორიტეტი ჯერ კიდევ არ იყო, რატომ პლანკთან არ მივიდა?
ედინგტონის ექსპერიმენტი ხომ ის ფორმალობა იყო, რომელიც მხოლოდ მეცნიერებას სჭირდებოდა თორემ აჟიოტაჟი დიდი იყო მანამდეც და მეც მანდა ვარ.
თორემ მაიკელსონიდან ფარდოფითობამდე ნახევარი ნაბიჯი რჩებოდა და სხვაც გადადგამდა ალბათ. თუ არ ვცდები, ლორენცმა ორი დღით დააგვიანა იგივე ვერსიის წარდგენა.
კობა ჭუმბურიძე
August 24, 2009 at 8:28 pm
ეგ ყველაფერი კარგი, მაგრამ აინშტაინს მაინც არ აქვს აბსოლუტურ ჭეშმარიტებაზე საუბრის უფლება ლოგიკის ფარგლებში. უფრო სწორად იმის თქმა მსურს, რომ მისი არსებობის შესახებ მხოლოდ შეგიძლია გწამდეს, ვერაფრით ვერ დაამტკიცებ, არადა მე მომეჩვენა, რომ დამტკიცებას ცდილობს, როცა იძახის, რომ ყველა მეცნიერისთვის საერთოაო და ა.შ.
linguistuss
August 24, 2009 at 8:49 pm
ალბათ კარგად ვერ დავალაგე აზრი, თორემ მგონი მეც მაგას ვამბობ. ნიცშეს აქვს ამაზე ნათქვამი – სისტემის შექმნის მცდელობა სინდისის ნაკლებობაზე მიანიშნებსო. ნიცშე საერთოდ, ცოტა არ იყოს, მკვახეა შეფასებისას, მაგრამ საერთოდ მართალია ალბათ.
ჩემი რეპლიკის ტონი უფრო იმან განაპირობა, რომ სოსოს რეპლიკაში თაგორმა იცის რაზე ლაპარაკობს და აინშტაინმა არა. ეს საუბარი ვისი ინიციატივით შედგა? აინშტაინმა დაპატიჟა – მოდი ამ თემაზე მელაპარაკეო? თაგორს რაზეც სურს საუბარი, იმაზე ლაპარაკობს და ანშტაინი საერთოდ რა შუაშია?
მგონი ეს იგრძნო აინშტაინმაც და შესაბამისადაც ირჯება.
სოკრატე კი მაშინ გახდა დიდი ბრძენი, როცა მიხვდა რომ იცის ის, რომ არაფერი იცის.
კობა ჭუმბურიძე
August 24, 2009 at 9:07 pm
:):)
სოსო
August 24, 2009 at 9:09 pm
დაშვებები სწორად რომ მათემატიკური არ ჰქონია აინშტაინს. შესაბამისი მათემატიკური გარდაქმნები აინშტაინამდე ლორენცმა შექმნა.
WDC
August 24, 2009 at 6:40 pm
“დონ კიხოტის ავტორი, პიერ მენარი” ხომ გაქვს წაკითხული? :
WDC
August 24, 2009 at 6:41 pm
კი მაქვს წაკითხული, ჰო ამას რომ ვწერდი უნდა გამხსენებოდა ეგ :)
linguistuss
August 24, 2009 at 8:52 pm
თაგორის ვიზიტის მოტივზე არ დავფიქრებულვარ. არადა 1930 წელს დაამტკიცა საბოლოოდ არტურ ედდინგტონმა ექსპერიმენტულად ფარდობითობის თეორიის სისწორე. სწორად ამის შემდეგ გახდა აინშტაინი მსოფლიო მნიშვნელობის მოვლენა.
linguistuss
August 24, 2009 at 7:01 pm
ესეც ედინგტონის ექსპერიმენტის თარიღი.
В 1919 году экспериментально подтвердил отклонение лучей света в поле тяготения Солнца (см. также Общая теория относительности).
თუმცა ეს არსებითი არ არის. მთავარი აქ ისაა, რომ ეს დიალოგი სხვა თვალით წაიკითხე და 10 წლის მერე კიდევ უშვებ, რომ კვლავ სხვა თვალით წაიკითხავ. მე 4 სხვადასხვა ასაკში წავიკითხე ვეფხისტყაოსანი და თითქოს სხვადასხვა რამეს ვკითხულობდი ხოლმე.
კობა ჭუმბურიძე
August 24, 2009 at 8:57 pm
1930–ში საბოლოოდ დაამტკიცა, 1919 პირველი ექსპერიმენტის თარიღია. ასევე სერის ტიტულიც ამ წელს მიანიჭეს.
ჰო, არ გამოვრიცხავ რომ 10 წლის მერე შეიძლება სხვანაირად წავიკითხო, რაკიღა სხვანაირად წაკითხვის პრეცედენტი უკვე არსებობს :)
linguistuss
August 24, 2009 at 9:05 pm
ნებისმიერი კომენტარი, აქ დადებული თაგორის პასუხების ცოცხალი დემონსტრირებაა. და მისი პასუხები რომ ბლაბლაბლა ყოფილიყო, შესაბამისად ნებისმიერი აქ გამოთქმული აზრიც ბლაბლაბლა გამოდის. ვფიქრობ ამაში თვითონ აინშტაინიც დამეთანხმებოდა…
სოსო
August 24, 2009 at 9:14 pm
ამ რეპლიკას ჩემი ლოგიკა ვერ სწვდება. ვერც ერთი წინადადება ლოგიკას ვერ დავუქვემდებარე.
ეს გვერდი რომ არ შევაწუხოთ ნამეტანი, აქვეა ჩემი ემაილი და თუ ჩათვლი, რომ ჩემთვის ამისი ახსნა დროის ფუჭი კარგვა არაა, იქნებ მომწერო. არც მე დაგზარდები პასუხს.
ჯერჯერობით კი ვთვლი რომ ამ ქვეყნისადმი დიდი სიყვარული , რაც სულაც არაა გასაკვირი ჩემთვის, მცირეოდენ სუბიექტივიზმს გაიძულებს.
კობა ჭუმბურიძე
August 24, 2009 at 9:24 pm
არა უშავს, არ მგონია ლინგვისტუსი გაბრაზდეს, ძალიან ბევრს ლაპარაკობთო, მგონი ესიამოვნება კიდეც, როცა მისმა პოსტმა ამდენი კომენტარი გამოიწვია, მეილების წერას ბლოგზე საუბარი მირჩევნია.
რეპლიკის ლოგიკას რაც შეეხება, დავუბრუნდეთ აინშტაინ–თაგორის საუბარს – თაგორი ამბობს, რომ ღმერთი, ჭეშმარიტება, მეცნიერება, ლიტერატურია, პოეზია არ არსებობს ადამიანის ცნობიერის მიღმაო. შესაბამისად, აქ დადებული კომენტარები სხვადასხვაგვარად მოაზროვნე ან სხვადასხვაგვარი ინფორმაციული ბაგაჟის მქონე ადამიანების ნახელავია, რომელიც ადამიანებს შორის შემდგარ საუბარს ეხება. შესაბამისად, ამ ყველაფერს აზრი იმიტომ აქვს, რომ ადამიანებს შორის შედგა ეს საუბარი, ადამიანმა დაწერა პოსტი და ადამიანები ვაკომენტარებთ. სხვა შემთხვევაში რამდენიც უნდა იმდენი იარსებოს ნებისმიერმა თეორიამ, თუ მასთან ადამიანს არ აქვს შეხება, რა აზრი აქვს მის არსებობა –არარსებობას. როცა დიალოგში იმაზე იყო საუბარი, რომ ვთქვათ ადამიანები აღარ არსებობენო, ხო და ვთქვათ არ არსებობენ, მაშინ არც დიალოგი იქნებოდა, არც პოსტი დაიწერებოდა და არც კომენტარები და შესაბამისად ამ დროს იარსებებდა თუ არა რამე ჭეშმატირება და მის არსებობას რამე (ვინმე არ არსებობს) დაამტკიცებდა თუ არა, ექნებოდა აზრი?
და ბოლოს, მადლობა იმისთვის რომ ჩემი ბლოგისთვის გადაგიხედია. ქვეყნისადმის სიყვარული ეს პირადულია. თაგორი კი მხოლოდ ბავშვობაში მაქვს წაკითხული, კლასგარეშე საკითხავად. ეს არაფერ შუაშია…
სოსო
August 24, 2009 at 9:33 pm
ქვემოთ რეპლკა დაიხურა და აქ ვაგრძელებ.
შენი ციტატა – თაგორი ამბობს, რომ ღმერთი, ჭეშმარიტება, მეცნიერება, ლიტერატურია, პოეზია არ არსებობს ადამიანის ცნობიერის მიღმაო.
ჩემი რეპლიკა – ამას ჰქვია ტრივიალური ჭეშმარიტება და ამაზე აინშტაინის მოცდენა ცოდვაა, გინდაც თაგორის მიერ. ამის სათქმელად იქ რამ მიიყვანა.
შენი ციტატა – შესაბამისად, აქ დადებული კომენტარები სხვადასხვაგვარად მოაზროვნე ან სხვადასხვაგვარი ინფორმაციული ბაგაჟის მქონე ადამიანების ნახელავია, რომელიც ადამიანებს შორის შემდგარ საუბარს ეხება.
– ესეც თავისთავად ცხადთა კატეგორიიდანაა.
შენი ციტატა – შესაბამისად, ამ ყველაფერს აზრი იმიტომ აქვს, რომ ადამიანებს შორის შედგა ეს საუბარი, ადამიანმა დაწერა პოსტი და ადამიანები ვაკომენტარებთ. სხვა შემთხვევაში რამდენიც უნდა იმდენი იარსებოს ნებისმიერმა თეორიამ, თუ მასთან ადამიანს არ აქვს შეხება, რა აზრი აქვს მის არსებობა –არარსებობას.
– ერთი მანახე ვინ ამტკიცებს საპირისპიროს.
შენი ციტატა – ვთქვათ ადამიანები აღარ არსებობენო, ხო და ვთქვათ არ არსებობენ, მაშინ არც დიალოგი იქნებოდა, არც პოსტი დაიწერებოდა და არც კომენტარები და შესაბამისად ამ დროს იარსებებდა თუ არა რამე ჭეშმატირება და მის არსებობას რამე (ვინმე არ არსებობს) დაამტკიცებდა თუ არა, ექნებოდა აზრი?
– აზრს რას ეძახი? შენი აზრით რასაც ჩვენ არ ვხედავთ, არ არსებობს და ეს არის ჭეშმარიტება?
მერე? გინდაც ასე იყოს, რას გაძლევს ეგ?
ან აინშტაინი რა შუაშია?
თუ ხაბლმა 100 სინათლის წლის მანძილზე დაინახა როგორ შეასკდა ორი შავი ხვრელი ერთმანეთს, რაკიღა ეს მოვლენა ადამიანმაც ნახა, ამიტომ რა, აზრი აქვს?
და რო არ დაენახა არ ექნებოდა?
რა შუაშია აზრი სივრცისა და დროის ფარდობითობასთან. თუ ტვინს გაიწვალებ და მიხვდები ცოტა მეტს, თუ რა რეალობაში არსებობ, ცოტა ცხოვრებაც გაიუმჯობესო იქნებ, თორემ საერთოდ, მზე რო ჩაქრება, აზრები და შენს შიგნით ჩაღრმავებები გიშველის რამეს?
თუ მეტეორის ტრაექტორიას გამოთვლი, მერე რაკეტას გაგზავნი და დედამიწას ააცდენ, ეს უფრო გიშველის თუ ჩაღრმავება. რატომღაც ჩაღრმავების ოსტატები ცივილიზაციის სიკეთეებით მშვენივრად სარგებლობენ.
არც შიგაწვის ძრავაა რელიგიური ექსტაზის ქვეშ შექმნილი.
ხოლო, დასასრულს, იმის დასტურად რომ ცოტათი მეც მიყვარს ინდოეთი, იხილე მცირე მიძღვნა:
მიწიერი ვნებანი უკვალოდ გაქრა,
ვისღა ახსოვს მაშინდელი თავსახალი,
ზღაპარ-ქალაქი აგრაც დაიჩაგრა, მაგრამ
ვით სიყვარულის ქვადქცეული სული მაღალი
დგას ტაჯ-მაჰალი.
კობა ჭუმბურიძე
August 24, 2009 at 10:08 pm
როგორც ვატყობ, მთავარი, სადამდეც მივდივართ, ის არის თაგორი იქ რამ მიიყვანა, მაგრამ ეს ხომ არ ყოფილა პოსტის მიზანი და თემა…
იმაზე, რასაც ცხადი უწოდე, კომენტარს არ გავაკეთებ.
რას ვეძახი აზრს… აზრს ვეძახი აწმყოს, იმას რაც ახლა არსებობს. მე არც თაგორი ვარ, არც აინშტაინი, არც ფიზიკოსი და არც მათემათიკოსი, ასე რომ ამ სფეროებში არსებული ტერმინოლოგიით ვერ დაგელაპარაკები. ვამბობ იმას, რასაც ვგრძნობ და სადამდეც ჩემი სიტყვის მარაგი გასწვდება. ის რომ ვამტკიცო, არსებობს თუ არა ჭეშმარიტება იმის იქით, რასაც ჩვენ ვეღარ ვხედავთ, ან აინშტაინი უნდა ვიყო, ან ბუდა, მე არცერთი არ ვარ. მე პოსტზე და კომენტარებზე ვთქვი. აინშტაინი იმ შუაშია, რომ ანალოგიურ კითხვაზე პასუხის გაცემისას ერთადერთი რაც მან თქვა, არის ის, რომ თავის თავს უფრო მეტად რელიგიური უწოდა, და მე სხვა ახსნა ვერ დავინახე, თუ სად არის მაშინ აზრი იმის არსებობა არარსებობაში, რაც ჩვენი ცნობიერებისა და აღქმის მიღმა არსებობს. ჰაბლი თავისით არ დაბადებულა. ჰაბლიც ადამიანებმა გააკეთეს, მათგან ზოგი ალბათ მორწმუნე იყო, ზოგი კი ათეისტიც. შავი ხვრელები ისე ასკდებიან ერთმანეთს, რომ დროის მრიცხველი ჩართული არ აქვთ და ჯერჯერობით რამდენიც არ უნდა მოინდომოს ადამიანმა შავი ხვრელების შესკდომას ვერ შეაჩერებს. ჩვენთვის, ადამიანებისთვის მათ შესკდომას აზრი იმიტომ აქვს, რომ შეიძლება დაგვაზიანოს, თორემ თავისით ასკდებოდნენ რამდენიც უნდა, თუ ჩვენ არ ვიარსებებთ, და ჩვენს მაგივრად კალიების თავიანი მოაზროვნე არსებები იცხოვრებენ, არ მგონია ამ კალიებისთავიან არსებებს ჩვენს მიერ გამოგონებული ზომების სისტემები დააინტერესდეთ, რადგან ისინი ნაბიჯების მაგივრად ნახტომებში გადათვლიან მანძილს და ჩვენი სისტემა მათთვის აბსოლუტურად გამოუსადეგარი და გაუგებარი იქნებოდა. შესაბამისად ჩვენს მიერ დაწერილი წიგნებიც მათი მოძმე ტარაკანების სახრავი იქნებოდა და რომელ ადამიანსაც არ უნდა დაემტკიცებინა ბუნების კანონები და თეორემები, ადამიანების გარეშე კალიებისთავიანი არსებებისთვის ეს თეორემები სრულიად უსარგებლო იქნებოდა…
რაც შეეხება ჩაღრმავების ოსტატობას, ასეთი რომ ვიყო, აქედან შორს ვიქნებოდი, ჩვეულებრივი მოკვდავი მართლმადიდებელი ქრისტიანი ვარ და ჯერ–ჯერობით არც არანაირ სხვა რელიგიაში გადასვლაზე არ ვფიქრობ :) შესაბამისად, როგორც სხვა მართლმადიდებელი ქრისტიანები, მეც მაქვს უფლება ცივილიზაციის სიკეთეებით ვისარგებლო. საამისოდ საქმესაც ვაკეთებ, განდეგილი და სხვისი ხელის შემყურე არ ვარ, ასე რომ ვერავინ ვერაფერს დამაყვედრის :)
მე ეჭვიც არ მეპარება, რომ ინდოეთი გიყვარს, ბოლოს და ბოლოს ვეფხისტყაოსანი 4–ჯერ გაქვს წაკითხული, და შენს ბლოგზე ფერების ისეთი სიმრავლეა, სხვანაირად რომ იყოს, ციფრებით გექნებოდა აჭრელებული. და ბოლოს, მე მოვრჩი… მადლობა საუბრისთვის.
სოსო
August 24, 2009 at 10:31 pm
აინშტაინი რა ჩემი საქომაგოა, ჩემო სოსო. ამ კაცს რომ ადამიანის ბუნების წვდომა ცოტა მეტი ჰქონოდა, ატომურ ენერგიას ცივილიზაციის ამ ეტაპზე არ ჩაუგდებდა ხელში. მისი და სახაროვის მონანიებები და ნიანგის ცრემლები ხიროსიმას ბავშვებს ვერ გააცოცხლებს და ამიტომ გაიკეთონ უკან.
მაგრამ როცა იგი ამბობს, რომ მაგიდა არსებობს იმის მიუხედავად, შენ დაგინაზავს თუ არა იგი, ამაში ვეთანხმები და თუ იტყვის პირიქით, იმასაც შევეკამათები.
აზრის ცნება კი საკმაოდ მაზალო რამეა. წარმოიდგინე, რომ ჩვენ ჯერ არ ვარსებობთ, მაგრამ მაგიდის ფორმის მეტეორი შეასკდა დედამიწას და აპროვოცირა სიცოცხლის ჩასახვა. შედეგად კი ბოლოს გაჩნდა ადამიანი და დაიწყო აზროვნება. მერე გამოთვალა რომ მაგიდის ფორმის მეტეორის შესკდომის შედეგი ვართ და თქვა – ვაჰ, რა აზრიანი რამე მომხდარაო.
ანუ აზრიც კი შესაძლებელია რომ უჩვენოდაც ჰქონდეს რამეს.
თუ აინშტაინის ნააზრევს წაიკითხავ, ცოტა ნაკლებ დამცინავად დაპოსტავ მასზე. არაა ისე დურაქი, შენს პირველ პოსტში როა.
საერთოდ, მსჯელობისას, უკეთესია მსჯელობის საგანს რაც შეიძლება უკეთ იცნობდე. ამაში ხომ თაგორიც დაგვეთანხმებოდა?
კობა ჭუმბურიძე
August 24, 2009 at 10:49 pm
ნუ იძაბებით ამხანაგებო :D
somebody
August 24, 2009 at 11:07 pm
…მოკლედ, ამ პოსტისა და კომენტარების ნაწილის წამკითხველმა (აინშტაინისა და თაგორის საუბრის წაუკითხავად) უკვე დანამდვილებით და მეათასედ შემიძლია ვთქვა, რომ ყველაფერი ფარდობითია (copyright ძია ალბერტი). გააჩნია, საიდან შეხედავ და რას შეხედავ. აინშტაინიც მართალია (ვინაიდან მართლა მართალია) და თაგორიც (ვინაიდან მართლა მართალია). უბრალოდ, ისინი ორ განსხვავებულ სიმართლეში იშვნენ.
მათი საუბარი შეგნებულად არ წავიკითხე, რომ რაიმე სახის შთაბეჭდილება თავზე არ მომხვეოდა. ხოლო იმის დასამტკიცებლად, რომ ორი განსხვავებული ფილოსოფიის მქონე ადამიანებს მსგავსი ტიპის საუბარი ექნებათ, არაა აუცილებელი “დიდი ტვინების” ბრძნული გაბაასებების კითხვა. პრინციპი ერთია: ორი განსხვავებული ადამიანი განსხვავებული სიმართლით.
P.S.ახლა კი ვნახოთ, რაზე ბაასობდნენ 1930 წლის 14 ივლისს კაპუთში :)
zurriuss
August 25, 2009 at 4:26 am
ზურიუს, ამ კამათში აინშტაინის ქომაგად გამოვჩნდი იქნებ, თუმცა, არჩევანი რომ დამდგარიყო ჩემს წინაშე, თაგორი უფრო ახლოა ჩემთან.
უბრალოდ, იმ საუბარს რომ წაიკითხავ, არც იმ დასკვნას გააკეთებ, რომ დაბნეული და საცოდავი აინშტაინი თავის დაძვრენას ცდილობს და არც იმას, რომ აინშტაინი ღადაობს და აბითურებს თაგორს.
აინშტაინის ბოლო ფრაზაც კი იმაზე მეტყველებს, რომ მიუხედავად ფერადოვანი ანტურაჟისა, იგი მშვენივრად ფლობს ამ სიტუაციას, ანუ თაგორს ბოლოს ეტყვის – რა პოზიციასაც მიქადაგებ, იმაშიც შენზე ღრმადა ვარო.
ანუ, მე აქ მსოფლმხედველობას და პოზიციას კი არ ვიცავდი, არამედ ემოციის გარეშე გაკეთებული დასკვნებისკენ მინდოდა წამეყვანა კამათი.
კობა ჭუმბურიძე
August 25, 2009 at 11:29 am
კობა, მე შენი კომენტარი არ წამიკითხავს :)
zurriuss
August 25, 2009 at 11:05 pm
ძალიან საინტერსო ბლოგია :) გთხოვთ თუ შეგიძლიათ კურტ გიოდელის არასრულობის თეორისს შესახებ მომწერეთ რამე ან იქნებ წყარო მიმითითოთ ?
giorgi
August 25, 2009 at 10:30 pm
სხვათა შორის, პოსტის აუდიოვერსიაზე დამეწკაპუნა შემთხვევით და თურმე ჩემსავით ლაპარაკობთ :))) უცებ მეგონა, ჩემს ჩანაწერს აქ ან, საერთოდ, რა უნდა–მეთქი? :))
zurriuss
August 25, 2009 at 11:14 pm
ვერ ვიტყოდი რომ აინშტაინი ახურებს,პირიქით მისი პოზიცია ამ შემთხვევაში ბევრად უფრო საღი მეჩვენება, ვიდრე თაგორისა.
პლატონის ”პარმენიდეში” არის მომენტი, როცა პარმენიდე ამბობს ჭეშმარიტებაზე ბრბოს არ უნდა ელაპარაკოო.
აქ თაგორი ბრბოზე უფრო ”მუშაობს”, მისი პოზიცია ბევრად უფრო მარტივი და მომხიბვლელია და შესაბამისად უფრო კომფორტულიც, ადვილია თაგორს დავეთანხმოთ,იმიტო მ რომ მისი პოზიცია გვაძლევს საშუალებას ამ ყველაფრის წაკითხვის შემდეგ კომპიუტერი გამოვრთოთ და მშვიდად დავიძინოთ, რაც აინშტაინის შემთხვევაში ასე არ არის.
თაგორის სიტყვები უფრო პოეტურია, მაგრამ ისევ თაგორისათვის უფრო გასაგებ ენაზე რომ ვთქვათ: ლამაზი სიტყვა, არასოდეს არის ჭეშმარიტი სიტყვა.
ჭეშმარიტება არასოდეს გვაძლევს მშვიდად ძილის საშუალებას და ეს კარგია, რადგან როცა ყველა კითხვაზე პასუხი მოგეპოვება შენ არასწორად პასუხობ მთავარ კითხვას.
თაგორი პოეტია,პოეტი რომელსაც უამრავი ადამიანი კითხულობს და რომელმაც იცის, რომ რაც უფრო ხატოვნად აღუწერს სამყაროს ხალხს, ისინი მით მეტად დაიჯერებენ ასეთი სამყაროს რეალურობას; რაც უფრო ლამაზად იტყვის სიტყვას, მით უფრო ნამდვილი ეგონებათ ეს სიტყვა.
არ არის გასაკვირი დროის მერე რატომ გადმოხვედი თაგორის მხარეს. უფრო მემარჯვენე გახდი და შესაბამისად მშვიდმა ძილმა და მზა პასუხებმაც მეტად მოგხიბლეს, ნამდვილ სამყაროში კი არ არსებობს მზა პასუხები კითხვებზე.
ყველაფერი რაზეც ჩვენ ვპასუხობთ სოციოლოგიაა,სხვა დანარჩენი ღირს ცხოვრებად.:)
levan
August 27, 2009 at 2:54 am
ბევრი რომ არ „გავახურო“, უბრალოდ კითხვებს დავსვამ:
1) რომელ ბრბოზე მუშაობს თაგორი?
2) თაგორის დროს კომპიუტერი არ იყო, შესაბამისად რის გამორთვას გვაიძულებდა თაგორი, რომ მშვიდად დაგვეძინა?
3) ლამაზი სიტყვა არასდროს არის ჭეშმარიტება, კი ბატონო, მაშ რა არის ჭეშმარიტება? და რომელია მთავარი კითხვა?
4) ყველა პოეტს არ კითხულობს უამრავი ადამიანი, პოეტი ბევრია და ლამაზ სიტყვებსაც რახარუხით უბარტყუნებენ, მაშ რა აიძულებს უამრავ ადამიანს წაიკითხოს თაგორი, თუ ის მხოლოდ და მხოლოდ ლამაზი სიტყვებია და მეტი არაფერი?
5) იქნებ გვეკითხა ჰიროსიმასა და ნაგასაკიში, რა უფრო მნიშვნელოვანია – თაგორის თეორია თუ აინშტაინის გათვლები?
სოსო
August 27, 2009 at 12:21 pm
ვაიმე ისეთ ძველ პოსტზე ვაკომენტარებ არც კი ვიცი ნახავ თუ არა ამ კომენტარს.
ერთი შეკითხვა მაქვს, აუდიოფაილი როგორ ატვირთე პოსტში?
ვცდილობა და ვერაფრით გამომდის.
BloggerGirl
November 22, 2009 at 5:09 pm
სკაიპში დამიმატე: linguistuss
და გასწავლი :)
linguistuss
November 22, 2009 at 10:24 pm
ინწერესნო!
ika
October 29, 2010 at 7:46 pm
დომენიკო
November 18, 2011 at 11:20 am