ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

Archive for the ‘სიტყვები’ Category

უტრაკო მეტრაკეები

with 17 comments

culers

ამათი უტრაკო მეტრაკე დედა ვატირე მე
უცნობი იუზერი

თანამედროვე ესპანეთი ორ მტრულ ბანაკად იყოფა. ერთ ნაწილს დედიკოს ბიჭები, ანუ “მერენგეს”–ები შეადგენენ, მეორე ნაწილს კი – “კიულეს”–ები. დიახ, თქვენ სწორად მიხვდით, სწორად ასე ამკობენ ერთმანეთს “რეალისა” და “ბარსელონას” გულშემატკივრები. “რეალის” ქომაგებს დედიკოს ბიჭებს რატომ ეძახიან ჩემთვის უცნობია, არც თავი მომიკლავს ძებნით, თუმცა “ბარსელონას” შემთხვევა განსაკუთრებულ შემთხვევას წარმოადგენს, ამიტომაც აღნიშვნის ღირსიც არის.

1909 წელს ბარსას ფანებს პირველად ეღირსათ საკუთარი სტადიონი, რომელსაც Carrer Indústria ერქვა. 1922 წელს ისინი უფრო სოლიდურ Les Corts–ზე გადავიდნენ, სადაც 1957 წლამდე ასპარეზობდნენ, რის შემდეგაც Camp Nou–ს ბალახს თელავენ. წინა ორ სტადიონზე ტრიბუნები სურათზე წარმოდგენილი ღობეების მსგავსი იყო, სადაც ბოლო რიგში მსხდომთ საჯდომები ღობეზე ჰქონდათ ჩამოდებული. სწორად იმ დროს შეერქვათ ბარსას ფანებს “კიულეს”–ები, ანუ სიტყვასიტყვით ტრაკიანები, ან მეტრაკეები.

“კიულეს”–ებთან დაკავშირებით არ შეიძლება, რომ ფრანსუა ვიიონის ლექსი არ გავიხსენოთ,  სადაც ენაკვიმატმა ავაზაკმა და დიდმა ფრანგმა პოეტმა “cul”–ისა და “col”-ის (ტრაკის და კისრის) შეპირისპირების ფონზე საკუთარი ცხოვრების უკანასკნელი წუთები აღწერა:

Je suis François, dont il me poise
Né de Paris emprès Pontoise
Et de la corde d’une toise
Saura mon col que mon cul poise

დავით წერედიანის თარგმანში ეს სტროფი ასე ჟღერს:

“მე ვარ ფრანსუა, ჭირს ველი,
ჩემი მზე მალე ჩავა.
ხვალე შეიტყობს კისერი
რასაც იწონის გავა.”

მიუხედავად იმისა, რომ წერედიანის ქართული თარგმანი უზადოდ არის შესრულებული, მაინც მგონია, რომ არ უხდება თავზეხელაღებული მაწანწალის, ფრანსუა ვიიონის ლექსიკას სიტყვა “გავა”, სიმკვეთრე და სიღრმე ეკარგება ნათქვამს, ამიტომაც თუკი ვინმე ბარსას ფანების ზედწოდების თარგმნას დააპირებთ, ნუ შეეცდებით ევფემიზმების საშუალებით ფონს გასვლას. არ მოუხდებათ აგრესიულ კატალონიელებს მესაჯდომეები და მეუკანალეები. ბარსას მოძულე რეალის ქომაგებმა კი მათ შეგიძლიათ “უტრაკო მეტრაკეები” უწოდოთ!

არც–თუ უაზრო წამოწყება

with 15 comments

aaaa

ჩემი დღის სამუშაო გრაფიკი მრავალ რაღაცას მოიცავს, მათ შორის ჩემთვის საინტერესო ბლოგების დათვალიერებასაც. დღეს ერთ–ერთ ასეთ ბლოგზე წავაწყდი პოსტს სათაურით: И вовсе не “тупая фигня”, რომლის თავშიც თავს იწონებდა ქართული ასო “ა”. ამონარიდი ბლოგიდან:

У меня предложение. А давайте выучим грузинский алфавит? В смысле, мхедрули (там еще два есть, но они больше не используются). В день по посту — через меcяц будем читать. Для любопытствующих ссылка — на матчасть (.doc).

დღეს კიდევ ორი ასო დაუმატებიათ და თუ ასე გაგრძელდა ახდება ცხონებული კლოდ ელვუდ შენონის სიტყვები: The enemy knows the system. ნუ რა არის ახლა ეს, რა წესია?! ერთმანეთისთვის ორი სიტყვა ვერ გვითქვამს რუსულენოვან ფორუმებზე, ჩვენი სიტყვების ჭეშმარიტ მნიშვნელობას გაშიფრავენ და ინფორმაციულ ომშიც დავმარცხდებით. აქამდე “ოლბანურს” რომ სწავლობდნენ უკვე ისწავლეს, ახლა ქართულზე რომ გადმოვიდნენ?!

ჰოდა, მე მაქვს იდეა! არ ჩამოვრჩეთ ჩვენს ჩრდილოელ “ძმებს” და ჩვენც ვისწავლოთ მათი ანბანი. დღევანდელ პოსტში წარმოგიდგენთ მათ პირველ ასოს (იხილეთ ზემოთ), რომელიც გაგიკვირდებათ და ისევე გამოითქმის, როგორც ჩვენი პირველი ხმოვანი – “ა”.

Written by linguistuss

October 7, 2009 at 12:56 am

არაბულის ფაქიზი შარმი

with 7 comments

arab
არც თუ ისე დიდი ხანი გავიდა მას შემდეგ, რაც არაბულით დავინტერესდი. ვინც ჩემს ბლოგს თვალყურს ადევნებს ემახსოვრება ჩემი ადრეული პოსტები, სადაც ჯერ კიდევ კითხვას ვსწავლობდი. ბოლო დროს ახალი გასართობი მაქვს – არაბული კლავიატურა ვისწავლე, როგორც იქნა, და უკვე შემიძლია სავარჯიშოების გაკეთება და მარტივი ტექსტების წარმოება არაბულ ენაზე, რაც ტექსტებში მოცემული თარგმანებით შემოიფარგლება. აღმოვაჩინე, რომ გამიათკეცდა ამ ენით დაინტერესება, არადა, კაცმა რომ თქვას, რა მოხდა, აკრეფა ვისწავლე, მეტი ხომ არაფერი?! რათა ზედმეტი შეკითხვები არ დარჩეს, აქვე განვმარტავ, რაც მოხდა ერთი მაგალითის ფონზე… ერთ–ერთ ტექსტში მოცემული იყო სავარჯიშოები, სადაც  ახალი სიტყვები უნდა ჩამესვა და მერე წერილობით პასუხი გამეცა. ძირითადად, როცა რაიმე ახალი სიტყვა მხვდება ბარანოვის ლექსიკონში, ან lessan.org-ზე ვნახულობ ხოლმე, თუმცა ერთმა ტექსტმა ნერვები მომიშალა:

arab2

ზემოხსენებულ ტექსტზე ჩემს მუდარისას, ანუ არაბულის მასწავლებელს განვუცხადე ჩემით გავარჩევ და რასაც მთხოვენ თავად გავართმევ თავს მეთქი და დაიწყო! თან პრობლემა ის არის, რომ ყველა სიტყვა, რაც გავიარეთ ასე თუ ისე მახსოვს და თუ არადა ვიხსენებ, მაგრამ როცა ტექსტში პირველად მხვდება საეჭვო წარმომავლობის სიტყვა, ან ფრაზა მაშინ იწყება თავის ტკივილი. თან პრობლემას ის ქმნის, რომ მოკლე ხმოვნები არ წერია და გიწევს მარჩიელობა. პირველ ხაზგასმულ ფრაზაში იმან მიშველა, რომ სახელი “რალფი” ამოვიკითხე და მერე ვიკიპედიაში მოვძებნე, ვიღაც რალფ ნადერი ყოფილა არაბული წარმოშობის ამერიკელი პოლიტიკოსი. უფრო ქვემოთ “შუქულათა” მივხვდი, რომ შოკოლადი იყო, მაგრამ მის გვერდით ხაზგასმული “ალ–ბითიზაა” კარგა ხანს ვეძებე ლექსიკონებში. ვერსად რომ ვერ ვნახე, მერე გუგლში ჩავწერე და მადისმომგვრელი პიცა რომ შემეფეთა პირველივე სურათში, მივხვდი რომ “ალ–ბითიზაა” არაბულად “პიცა” ყოფილა! ძალიან სახალისო იყო “ბინაია იმბაირ სთაით”–იც. თუმცა ეს არსად არ მიძებნია, უმალვე მივხვდი, რომ “ემპაია სთეით ბილდინგ”–ზე იყო საუბარი, სულ ქვემოთ ხაზგასმული “ფლურიდაა”–ც ადვილი აღმოჩნდა, მაგრამ სულ ბოლო ხაზზე ბოლო ორი სიტყვა, რომლის ხაზგასმაც დამავიწყდა – “ალ–ვილაიაათ–ულ–მუთთაჰიდა” იყო საბოლოო აკორდი. ბოლოს ამაშიც ვიკიპედიამ მიშველა და, როგორც აღმოჩნდა, “შეერთებული შტატები” ყოფილა ეს “ვილაიათ მუთთაჰიდა”!

ყოველ ახალ ტექსტზე სულ ვიძახი, რომ ვა, ეს რა საინტერესოა, აი ამაზე უნდა გავბლოგო და მერე მავიწყდება ხოლმე. დღესაც ასე დამემართა, როცა აღმოვაჩინე, რომ ქართული მივიწყებული სიტყვა “ხასა”, რომელსაც საყვარლის მნიშვნელობით ხმარობდნენ ჩვენი მამა–პაპანი და სიტყვა “ხასიათი” ორივე არაბული წარმომავლობისაა და ერთი ძირიდან მომდინარეობს. პირველი არაბულში ზედსართავია და “პირადულს” ნიშნავს, მეორე კი – “გამორჩეულობას”… მსგავსი მაგალითები ბევრია, თუმცა მათზე შემდეგ პოსტებში, სხვა დროს ვისაუბრებ…

Written by linguistuss

October 4, 2009 at 1:13 am

დედაარღნიანი თუ დედაარღნილი?!

with 8 comments

BarrelOrgan

პაწა ფულის შოვნა მინდა, კრიზისია დედაარღნიანი
უცნობი იუზერი

ბოლო დროს ძალიან ფართოდ გავრცელდა ფრაზეოლოგიზმი “დედაარღნიანი”, რომელსაც მეორე ფორმაც აქვს – “დედაარღნილი”, ამასთან რომელი ჟარგონის ევფემიზმიცაა ეს “დედაარღნიანი” ყველას კარგად მოეხსენება. საინტერესო ამ შემთხვევაში ამ სიტყვის წარმოშობაა, რომელსაც ვერსად ვერ მივაკვლიე, თუმცა საკუთარი მოსაზრება გამაჩნია ამის თაობაზე. პირველად როცა ეს სიტყვა გავიგე, სახტად დავრჩი, ვერ მივხვდი რა შუაში იყო არღანი, თუმცა თუ კარგად დავაკვირდებით, ეგრევე ეტყობა, რომ არღანი არაფერ შუაშია.

ჯერ არღანზე ვისაუბროთ და გავარკვიოთ, თუ რით განსხვავდებიან ორღანი და არღანი ერთმანეთისაგან, თუ დეტალებს გამოვტოვებთ და ზომებს მივაპყრობთ ყურადღებას, ბგერების წარმოქმნის პროცესი მათში ერთნაირია, შესაბამისად განსხვავება მხოლოდ გაბარიტებში გვაქვს, ამიტომაც არც გამკვირვებია, როცა აღმოვაჩინე, რომ არაბულად არღანს – أرغن يدوي (არღან იადუიიუ), ანუ “ხელის არღანი” ჰქვია. არღან კი – სპარსულად და არაბულად ორღანს ჰქვია, რომელზეც უცხო სიტყვათა ლექსიკონი ამბობს, “ორღანი” არამართებულია და “ორგანი” ნახეო, ვინაიდან ძვ. ბერძნული όργανον–იდან მომდინარეობს.

ჩემი ყოფილი ფრანგულის მასწავლებელი იძახდა ხოლმე, როცა ვინმე რაიმე უაზრობას იტყოდა, აქ “ლოღიკა” არ არისო, ამით იმის თქმა მსურს, რომ “გ” და “ღ” ერთმანეთში გარდამავალი ბგერებია, მადლობა ჩვენს ჩრდილოელ მეზობლებს, შესაბამისად დედაარღნიანის შემთხვევაშიც იგივე მოვლენასთან გვაქვს საქმე, კეთილხმოვნებისა და არღანთან მსგავსების გამო დედაარგნიანი იქცა დედაარღნიანად. ეს უკანასკნელი კი თავის მხრივ ძვ. ქართული სიტყვა “არგანი”–დან მოდის, რომელზეც სულხან–საბა ამბობს: ჯოხთან ნახეო. თუკი ამ ჯოხის ვერსიას მივეხმრობით უმალვე ყველაფერი ცხადი ხდება, გასაგებია ეს “დედაგაჯოხილი”, ანუ “დედაარღნილი” რას ნიშნავს, უფრო სწორად ჯოხი რისი მეტაფორაცაა გასაგებია!

ყველაზე მეტად კი ის მიკვირს, ეს დედაარღნიანი სიტყვა რატომ არ ითვლება სკაბრეზობად?! მისი მოსმენა შეგიძლიათ ნებისმიერ საზოგადოებაში და ამის გამო არავინ დაგძრახავთ, რას ამბობ ბავშვები არიან და ქალები არიან აქო! ვეთანხმები არღანი “ცუდი” სიტყვა არ არის, მაგრამ ზოგჯერ უფრო ღრმად ჩახედვა არ გვაწყენდა, ვინაიდან დედაარღნილსა და დედაგარჭობილს შორის შინაარსობლივად არანაირი სხვაობა არ არის.

Written by linguistuss

September 13, 2009 at 2:29 pm

ლეჟანკა, ბოტასები და პანტუფლარი

with 25 comments

otaku

ქართულ ენაში არის სიტყვები, რომელთა არწარმოთქმისას განსაკუთრებით ვლინდება მოსაუბრის სურვილი – ილაპარაკოს გამართული ქართულით. ეს სურვილი კი უპირველეს ყოვლისა სასაუბრო ენიდან რუსული სიტყვების ანიჰილაცით ხორციელდება ხოლმე. ყოველთვის მიკვირს, როცა “საროჩკას” სპარსულ “პერანგს” (ფირააჰან – სპარსულად) უწოდებენ, რატომ ჰგონიათ, რომ ზექართულად ლაპარაკობენ?! თან იმის გათვალისწინებით, რომ კლასიკურ რუსულში “საროჩკას” Рубашка ჰქვია. თუმცა არის სიტყვები, რომელთა ანალოგები ჩვენმა ყოფილმა დამპყრობლებმა არ დაგვიტოვეს და რომელთა არც ქართული ანალოგი არ გაგვაჩნია, უფრო სწორად ქართული ანალოგი გაგვაჩნია, მაგრამ მას ცხვირის აბზუებით უყურებენ. მაგალითისთვის ასეთი ორი სიტყვა – “ლეჟანკა” და “პოლისჯოხი” მახსენდება, რომელთაგან პირველს რუსულში Раскладушка ჰქვია და მეორეს –  Швабра, მათი შესაბამისი სიტყვები კი არ გვაქვს, ჰოდა პერო–საზოგადოებაში ყოფნისას, არანაირი შანსი არ არსებობს, რომ მათზე მივანიშნოთ.

კიდევ ძალიან ვხალისობ ხოლმე “ტუფლ”–ს რომ ამბობენ და მერე ბოდიშებს რომ იხდიან, ან უგრძესი “ფეხსაცმლის” წარმოთქმით რომ იტანჯავენ თავს მაშინ, როცა ფეხსაცმელი კრებითი სახელია და თავისთავში მოიცავს ყველა სახის ფეხისამოსს, მათ შორის “ბოტებს”, “ბოტასებს”, “ტუფლებს”, “კალოშებს”, “ბასანოჩკებს”, “მოკასინებს”, “ქოშებს”, “საბოებს” და ა. შ., რომელთაგან არც ერთი სიტყვა არ არის ქართული! მე მგონი დროა, რომ ყველა ჩემს მიერ ჩამოთვლილ ფეხსაცმელს ოფიციალურად ეწოდოს ის სიტყვა, რომელიც უკვე მრავალი ათეული წელია მათი მისამართით გამოიყენება, ვინაიდან “ბოტი” და “ტუფლი” ისეთივე ქართული სიტყვებია, როგორც მურაბა (მურაბის გაკეთების ტექნოლოგიაც და თავად სიტყვაც არაბულია!), მერე რა, რომ “ბოტი” ფრანგულის გზით შევიდა რუსულში და მერე ჩვენთან და “ტუფლი” გერმანულიდან რუსულში და მერე – ჩვენთან… ბოტასებს კი საერთოდ Крассовки ჰქვია რუსულად და ქართველები მას “ბოტასებს” ჩეხური კომპანია Botas–ის გამო ეძახიან, რომლის “იმპორტულ” ნაწარმსაც გაეცნენ ჩვენი დედები და მამები შორეულ 70–იანებში.

სანამ “ბოტასებს”, “პოლისჯოხს” და “ლეჟანკას” თავს დავანებებდე და ისევ “ტუფლებს” დავუბრუნდებოდე, ერთი ისტორია გამახსენდა, რომელსაც უკვე მერამდენე წელია ჰყვება გიორგი ლაშხი:

მოსკოვში, ჯერ კიდევ კარგი დრო რომ იყო, როცა თვითმფრინავით შეგეძლო გადაფრენილიყავი (37 მანეთად არა, მაგრამ მაინც) და დაგესვენა “მესამე რომად” წოდებულ მოსკოვში, ჩემი მეგობრები გიორგი ლაშხი, ბესო ბუთურიშვილი და ილია რევია ბრეინ–რინგის ტურნირზე გაემგზავრნენ, სადაც საქართველოს ნაკრების სახელით ასპარეზობდნენ სხვა ინტელექტუალებთან ერთად. ბესოს და ლაშხს სასტუმროში ჰქონდათ ნომერი და რევია კი სადღაც სხვაგან რჩებოდა (მგონი ნათესავთან). ჰოდა, ერთხელაც დალიეს და ჩვენს ილოს ნათესავთან წასვლის თავი და რესურსი რომ არ აღმოაჩნდა, გადაწყვიტეს, რომ მიმღებში მჯდომი ქალბატონისათვის “ლეჟანკა” ეთხოვათ რევიასთვის. ამის შემდეგ ისტორია გრძელდება ასე – ჩადის ლაშხი მიმღებში მჯდომ სიმპათიური ქალბატონთან, არ ახსენდება რა, რომ “ლეჟანკას” სხვა სიტყვით მოიხსენიებენ ჩვენი ჩრდილოელი მეზობლები და ეუბნება: Нас трое и нам нужна одна лежанка! – მიმღების ქალი თურმე უყურებს მათ, თვალებს ქაჩავს და ეკითხება, Чтооооооо??? Вас трое и вам нужна ОДНА лежанка??? – და თავისთვის ფიქრობს ვინ არიან ეს ცხოველები, სამ კაცს ერთი “ლეჟანკა” უნდათო. არადა რომ ეთხოვათ სამი “ლეჟანკა”, ხომ დაუძახებდა ის გოგო თავის ორ დაქალს და გაყვებოდნენ მათ ნომერში?! ანუ ამ ისტორიის მთავარი მოქმედი პირები ამტკიცებენ, რომ მიმღების სიმპატიურ ქალბატონს “ლეჟანკა” ქალი ეგონა, რომელთანაც დაწოლა სურდათ, მისი ვერსიით, სამ ცხოველ ქართველს, თან სამივეს ერთად!

ფეხსაცმელთან, უფრო სწორად “ტუფლთან” დაკავშირებით ერთი კარგი სიტყვა აქვთ ფრანგებს – Pantouflard! ეს ზუსტად ის სიტყვაა, გერმანელებს Pantoffel რომ აქვთ და იტალიელებს – Pantofola, საიდანაც ჩვენი “ტუფლი”, უფრო სწორად туфля წარმოდგა რუსულში. ჩემს მიერ დასახელებულ ენებში Pantoufle იგივეა, რაც სახლში ჩასაცმელი ფეხსაცმელი, ქართულში ფლოსტებს და ქოშებს რომ უწოდებენ. ჰოდა, ამ პანტუფლმა წარმოშვა სიტყვა, რომელიც ძალიან მიყვარს – Pantouflard, ანუ ადამიანი, რომელსაც მუდამ ფლოსტები აცვია, ანუ ადამიანი, რომელიც მუდამ სახლში ზის. ისე ამ Pantouflard–ის, ანუ домосед–ის შესატყვისიც არ გვაქვს ქართულში, ერთი სიტყვით რომ გამოითქმებოდეს.

კიდევ ერთი საინტერესო სიტყვა ამოვქექე. იაპონურ ენაში ჰქონიათ სიტყვა – “ოტაკუ”, რომელიც “ტაკუს” შეიცავს, რაც იაპონურად სახლს ნიშნავს. ოტაკუ ჰქვია ყველა იმ ადამიანს, რომელიც ფანატურადაა გატაცებული კომიქსებით (მანგა – იაპონურად), ანიმე მულტფილმებით, ვიდეოთამაშებით და ერთი სიტყვით ყველაფერი იმით, რითაც შეიძლება გაერთო სახლში ჯდომისას. რამდენჯერაც ასეთ ტევად სიტყვებს ვპოულობ ხოლმე, სადღაც ჩემში იღვიძებს სურვილი, რომ ეს ყველაფერი ვიღაცას მოვუთხრო, რაც ჩემს შემთხვევაში ბლოგზე პოსტის დაწერით და ჩემი მეგობრებისათვის მოყოლით ხორციელება.

Written by linguistuss

September 11, 2009 at 11:48 am

ჰამბურგის ანგარიში

with 4 comments

დღეს ერთი მეტად საინტერესო და საჭირბოროტო სტატია წავიკითხე. ია მერკვილაძე ქართველი გოდოს მოლოდინში გაშეშებულ ქართულ საზოგადოებას აღწერს და ამავდროულად არც–თუ ურიგოდ, თუმცა ვინაიდან პოლიტიკა და სოციალური ძვრები მოცემულ მომენტში ნაკლებად გვაინტერესებს, ყოველ შემთხვევაში ამ ბლოგზე, თქვენს ყურადღებას ერთ ფრაზეოლოგიზმზე შევაჩერებ, რომელსაც თავად სტატიის ავტორი ზუსტ კონტექსტში იყენებს. საუბარი “ჰამბურგის ანგარიშზე” მაქვს. ციტატა სტატიიდან:

იმავე დასავლეთში დაბადებული ჰამბურგის ანგარიში ჯერ არც ქართულ პოლიტიკურ-პატრიოტულ რიტორიკაში ჩანს და არც – სოციალურში.

ახლა, წარმოიდგინეთ რომ თქვენ აბარებთ უნარ–ჩვევების გამოცდას და მოდის ასეთი შეკითხვა, აღწერეთ თქვენი სიტყვებით რას ნიშნავს “ჰამბურგის ანგარიში” მოცემულ ამონარიდში? რამდენი თქვენგანი გაართმევს თავს ამ დავალებას? არადა ძალიან საინტერესო იდიომაა ეს “ჰამბურგის ანგარიში”.

ყველას უნახავს ფილმებში ცირკის არენაზე ორი დიდი გოლიათის შერკინება. ერთს წითელი ტრიკო რომ აცვია და მეორეს – ლურჯი (“ტრიკო” – ნაქსოვია ფრანგულად). დიდი ხნის განმავლობაში ეფექტურად რომ ბღლარძუნობენ გოლიათები და ბოლოში რომელიღაცა გულაღმა რომ დასცემს ცირკის არენაზე მოწინააღმდეგეს (“არენა” კი – ქვიშაა ლათინურად). ჰოდა, ყველა თქვენგანი დამეთანხმება, რომ ასეთ ასპარეზობაში მთავარი სანახაობა იყო და არა რეალური ძალა. არადა ჩვენი მოჭიდავე ფალავნებიც ადამიანები იყვნენ და მათაც აწუდებდათ ამბიციები და აინტერესებდათ ვინ ვის ერეოდა და ვინ იყო ჭეშმარიტად ყველაზე ძლიერი…

სწორად ამიტომ, მე–20 საუკუნის დასაწყისში, თურმე ჰამბურგში მთელი შემოგარენიდან იკრიბებოდნენ მოჭიდავეები და დახურულ დარაბებს მიღმა არკვევდნენ, მაყურებლების გარეშე, ვინ როგორი ბიჭი იყო და ვისი მამა უფრო დიდ თევზს იჭერდა ბავშვობაში. ამ ნამდვილ შერკინებაში ირკვეოდა ვინ იყო ყველაზე ძლიერი და ვინ – არა. ამის გამო “ჰამბურგის ანგარიში” დაერქვა მოვლენას, როდესაც რაიმე სოციალური სტრუქტურის  იერარქიის დადგენა ხდება რეალური ძალის მიხედვით და არა რაიმე სტატუსის, ან კაი ბიჭობის გამო.

რა არის წიწიბო?

with 12 comments

tsitsibura

თუკი თქვენც ჩემნაირთა რიცხვს განეკუთვნებით და არ იცით რა არის წიწიბო, გულს ნუ გაიტეხთ, ჩვენნაირები მრავლად არიან. არადა ნაჭამი მაქვს ბავშვობაში წიწიბო, აქა–იქ მზესუმზირის გამყიდვლები კვლავაც ჰყიდიან მას, თუმცა ამჯერად სულ სხვა რამეზე მსურს საუბარი: მცენარეზე, რომლის სახელის ხსენება საქართველოში ოპოზიციონერობას ნიშნავს… ჰო, “გრეჩიხა”–ზე, უფრო სწორად კი წიწიბურაზე მოგახსენებთ, რომლის სახელიც შემთხვევითი არ არის, სწორად ამ არაშემთხვევითობაზე მოგახსენებთ ქვემოთ.

წიწიბურას სამშობლო ნეპალია, იქიდან გავრცელებულა ეს მცენარე არაბების წყალობით მთელს მსოფლიოში. ევროპაში კი ჯვაროსნული ომების დროს გადმობარგებულა, რუსეთში კი ბიზანტიიდან შესულა, ამიტომაც არავის უკვირს, თუ რატომ ჰქვია მას ფრანგულში Sarrasin, რაც უშუალოდ სარკინოზებზე, ანუ არაბებზე მიუთითებს და რუსულში კი – Гречиха, ანუ ბიზანტიელი ბერძნები აქაც თავად სიტყვაში არიან დაფიქსირებულნი. თავად არაბები წიწიბურას – الحنطة السوداء (“ალ–ჰინტა ას–საუდაყ”), ანუ შავ ხორბალს უწოდებენ, ამ სახელწოდებას ფრანგულ და ინგლისურ ენებში თუ შეხვდით, არ გაგიკვირდეთ.

წიწიბურას ლათინური სახელწოდება Fagopyrum, კარლ ლინეს შეუქმნია, რაც სიტყვასიტყვით წიფლის ნაყოფისმაგვარს ნიშნავს. საინტერესო ის არის, რომ თავად წიფლის ნაყოფს ქართულში ზემოხსენებული “წიწიბო” ჰქვია, რაც უწერია კიდეც სულხან–საბასაც და ნიკო ჩუბინაშვილსაც, მაგრამ წიწიბურას არ იცნობს არც ერთი. ე.ი. 1825 წლამდე (ამ წელსაა ნიკო ჩუბინაშვილის ლექსიკონი შექმნილი) საქართველოში წიწიბურა არავინ იცოდა რა იყო, თუმცა შემოტანისას ორიდან ერთი მოხდა: 1) ვიღაცა ღვთისნიერს წიფლის ხის ნაყოფისთვის, ანუ წიწიბოსთვის მიუმსგავსებია და “წიწიბურა” დაურქმევია ან 2) კარლ ლინეს კლასიფიკაციით უსარგებლია და ლათინურიდან ქართულზე პირდაპირ კალკირებით გადმოუტანია. ნებისმიერ შემთხვევაში დიდი მადლობა იმ გონიერ ადამიანს, ვისაც ეს სიტყვა დასცდა პირველად. დიდი მადლობა იმისათვის, რომ წიწიბურას არც “სარკინოზული მარცვალი” ჰქვია და არც “ბერძნული ხორბალი”. ერთობ თვითმყოფადი და მეტყველი სიტყვაა “წიწიბურა”!

Written by linguistuss

September 5, 2009 at 1:45 pm

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 169 other followers