ლინგვისტუსის ბლოგი

ხელოვნური ინტელექტის მამამთავარმა, ჯონ მაკკარტიმ გასული საუკუნის 60-იან წლებში რევოლუციური იდეა გამოთ­ქვა – გამოთვლითი ტექნიკა ერთ მშვენი­ერ დღეს კომუნალური მომსახურება გახდებაო. ამ თემაზე, შემდეგ არაერთი შრომა დაიწერა, თუმცა, ეს ყველაფერი, იმ დროს თეორიულ ჩარჩოებს ვერ გას­ცდა. ბოლო წლებში ინტერნეტის სიჩქარის მკვეთრმა ზრდამ შესაძლებელი გა­ხადა, რომ ამერიკელი მეცნიერის იდეას ხორცი შესხმოდა და თავად ინტერნე­ტი ევოლუციის ახალ საფეხურზე ასულიყო. შედეგად, მაღალი ტექნოლოგიე­ბის ჰორიზონტზე, „ქლაუდად” წოდებული გამოთვლითი ღრუბელი (Cloud computing) გამოჩნდა.

ტექნიკურ დიაგრამებზე აღნიშვნისას ღრუბელი, როგორც ზოგადად ქსელის მეტაფორა, ინტერნეტის შექმნის დღიდან გამოიყენება და კონკრეტულ რაღა­ცას აღნიშნავს. თუმცა სპეციალისტები დღემდე მაინც ვერ შეთანხმდნენ ზუსტ განსაზღვრებაზე, თუ რა არის „გამოთვლითი ღრუბელი”. ერთი განმარ­ტებით ეს არის ვირტუალური სერვერების კლასტერი, რომელიც შეგიძლიათ ნაწილობრივ, ან მთლიანად დაიქირაოთ და მისი საშუალებით თქვენი მიზნე­ბი განახორციელოთ – განათავსოთ თქვენი საკუთარი ვებ-სერვერი, მეილ-სერ­ვერი, ფაილების სერვერი, გადასახადი კი, როგორც კომუნალური მომსახურე­ბის შემთხვევაში, დახარჯული რესურსის პროპორციულად გადაიხადოთ. მე­ორე მხრივ, „ქლაუდს” უწოდებენ ყველაფერ იმას, რაც ფაირვოლის მიღმა მდე­ბარეობს. ამ შემთხვევაში ძირითადი იდეა ის არის, რომ თქვენი მოთხოვნის შესრულება სადღაც „იქ” ხდება და თქვენ მზა შედეგს იღებთ – თუმცა წარ­მოდგენის დონეზეც კი არ შეგიძლიათ იმის თქმა, თუ ფიზიკურად სად მდება­რეობს სერვერი, რომელიც მოგემსახურათ

თავდაპირველი ჩანაფიქრით, გამოთვლითი ღრუბელი მხოლოდ კომპანიების­თვის განკუთვნილი მოქნილი სერვისი იყო. წარმოიდგინეთ, გაქვთ კომპანია, რომლის ოფიციალურ ვებგვერდს დღეში განსაზღვრული რაოდენობის ადამი­ანი სტუმრობს, თუმცა გარკვეული ხნის შემდეგ მომხმარებლებმა მატება და­იწყო და თქვენს კომპანიაში დამონტაჟებული სერვერი აღარ არის საკმარისი. დადგა სერვერის შეცვლის პრობლემა. საჭიროა ხელახლა გამართოთ ის, რაც დამატე­ბით რესურსებს მოითხოვს. თუ მომხმარებლების რიცხვი კატასტროფულ რა­ოდენობას მიაღწევს, მაშინ მხოლოდ სერვერის შეცვლა ვერ გადაჭრის პრობ­ლემას. დაგჭირდებათ სერვერების კლასტერი, რომელსაც სხვა ტიპის პროგრა­მული უზრუნველყოფა აქვს. შესაბამისად, მოგიწევთ მომსახურე პერსონალის­თვის ტრენინგის ჩატარება, ანუ კიდევ დამატებით ხარჯებამდე და პრობლემე­ბამდე მივდივართ.

გამოთვლითი ღრუბლის შემთხვევაში ყველაფერი მარტივადაა: გაქვთ „ღრუ­ბელში” გამოყოფილი ადგილი, რომელიც ემსახურება თქვენს მომხმარებ­ლებს, როგორც კი მათი რიცხვი გაიზრდება, ყოველგვარი დამატებითი დანა­ხარჯების გარეშე გაგეზრდებათ მოხმარებული რესურსის ოდენობა და პრობ­ლემას ვერც კი შეიგრძნობთ. შედარება რომ გამოვიყენოთ: პირადი სერვერი, რომლის ელექტროენერგიის მიწოდებაზე, ტექნიკურ გამართვაზე და მომსა­ხურებაზე თქვენ თავად აგებთ პასუხს, არის პირადი ავტომობილი, რომლის რემონტი, გარეცხვა და საწვავის ჩასხმა თქვენი საზრუნავია. გამოთვლითი ღრუბელი კი ამ შემთხვევაში ტაქსი გამოდის – მოდის, გემსახურებათ და მი­დის. თქვენ მხოლოდ მგზავრობის საფასურს იხდით, ამასთან, ამ ჯადოსნურ ტაქსის იმდენი მგზავრის გადაყვანა შეუძლია, რამდენის გადაყვანის ფინანსუ­რი საშუალებაც გაქვთ.

ბოლო ორ წელიწადში ბლოგების და სოციალური ქსელების განვითარებამ ახა­ლი ტიპის მოთხოვნილებები გაუჩინა ადამიანებს. შედეგად განსხვავებული ქლაუდ-სერვისები მივიღეთ – დაწყებული ფაილების გაზიარებით, დასრულე­ბული პირადი ბლოგების განთავსების სერვისით. ახალი თაობის სმარტფონე­ბი აღჭურვილია ტექსტის მთარგმნელი, ხმოვანი და გრაფიკული ინფორმაცი­ის გასაშიფრი კლიენტური პროგრამებით, რომლებიც თქვენგან იღებენ ინ­ფორმაციას, შემდეგ მას ღრუბელში აგზავნიან და მიღებულ მზა შედეგს გიბ­რუნებენ. ეს არასრული სიაა იმისა, თუ რა სარგებლობა მოაქვს „ღრუბელს”.

გამოთვლითი ღრუბლის ადეპტების თქმით, პერსონალური კომპიუტერების ეპოქა, რომელმაც სამი ათეული წელი გასტანა, დასრულდა და „ქლაუდის” ეპოქა დაიწყო. გვარწმუნებენ, რომ უახლოეს მომავალში, ფართო მოხმარების­თვის მხოლოდ პლანშეტური კომპიუტერები იარსებებს, აღჭურვილი იქნება ეკრანით და ინფორმაციის შესაყვანი მოწყობილობით, კომპიუტერის შემადგე­ნელი ყველა ნაწილი კი ღრუბელში იქნება განთავსებული. თქვენს ინფორმაცი­ასთან წვდომა ნებისმიერი ადგილიდან შეგეძლებათ და ისეთი პროზაული პრობლემები, როგორიცაა მყარი დისკის გადაწვა, ოპერაციული სისტემის გა­დაყენება და ა.შ., საერთოდ გაქრება თქვენი ლექსიკონიდან. როგორც ჩანს, გა­მოთვლითი ღრუბელი დიდ ცვლილებებს გვიქადის, დაველოდოთ!

გამოქვეყნდა ჟურნალში “ტაბულა” 

გასულ კვირას, გაერომ დედამი­წაზე მეშვიდემი­ლიარდე ადამიანის დაბადების შესახებ ოფიციალურად განაცხადა. „გიხაროდენ, ჩვენ შვიდი მილიარდი ვართ!” – წერდა მსოფლიო პრესა, თუმცა რიგითი მოკ­ვდავების ცხოვრება ამ ფაქტს არაფრით შეუცვლია – აღქმის თვალსაზრისით, ექ­ვსსა და შვიდ მილიარდს შორის არცთუ ისე დიდი განსხვავებაა. ადამიანის ტვინს არ ძალუძს ასეთი დიდი რიცხვების ვიზუალიზაცია. ნაირ-ნაირი მაგალითების მოფიქრებაა საჭირო, რათა როგორ­ღაც აღვიქვათ ჩვენს ტვინში პლანეტის მოსახლეობის ერთმილიარდიანი ნამა­ტი.

შეგიძლიათ წარმოიდგინოთ რამდენია შვიდი მილიარდი? ის ფაქტი, რომ სკო­ლაში გვასწავლეს დიდი რიცხვების ჩაწერის წესი, არ ნიშნავს იმას, რომ 7000000000-ის წარმოდგენა ადვილია. აი, მაგალითად, დაფიქრებულხართ იმა­ზე, რომ შვიდი მილიარდი წამის წინ, 1789 წელს საქართველოში გეორგიევ­სკის ტრაქტატი სულ რაღაც 6 წლის დადებული იყო, ოკეანის გადაღმა კი ჯორჯ ვაშინგტონი აშშ-ის პირველ პრეზიდენტად „აკურთხეს”? შეგიძლიათ დაიჯეროთ, რომ შვიდი მილიარდი წუთის წინ (დაახლ. 13300 წლის წინ), დე­დამიწაზე ზემო პალეოლითის ხანა იდგა და ადამიანები ჯერ კიდევ არ იყვნენ პლანეტის სრულუფლებიანი ბატონ-პატრონები? და ბოლოს, შეგიძლიათ წარ­მოიდგინოთ, რომ შვიდი მილიარდი წლის წინ პლანეტა დედამიწა საერთოდ არ არსებობდა?!

ანტუან ფურეტიერის მიერ შედგენილ, 1701 წელს გამოცემულ ფრანგულ უნი­ვერსალურ ლექსიკონში სიტყვა „მილიარდი” ჯერ კიდევ არ არის, „ბევრის” სი­ნონიმად კი cent mille millions, ანუ „ასი ათასი მილიონი” სახელდება. „მილიარ­დი” მე-18 საუკუნის საფრანგეთში იშვა და ამ ქვეყნის საზღვრებს 1870 წელს გასცდა, როდესაც პრუსიელებმა დამარცხებულ ფრანგებს რეპარაციის სახით ხუთი მილიარდი ფრანკის გადახდა დააკისრეს. ეს ის იშვიათი შემთხვევა იყო, როდესაც „მილიარდი” თვლად მატერიას აღნიშნავდა და არა უბრალოდ სიტ­ყვა „ბევრს”.

თანამედროვე ქართულ მედიაში სიტყვა „მილიარდი” ყველაზე აქტიურად სამ შემთხვევაში გამოიყენება: დედამიწის მოსახლეობაზე საუბრისას, საქართვე­ლოს საგარეო ვალის დასათვლელად და ბიძინა ივანიშვილის ქონების შესაფა­სებლად. სამივე შემთხვევაში მილიარდი ყურისმომჭრელი სიტყვაა და ის ნაკ­ლებად აღნიშნავს რიცხვს. „მილიარდი” ჩვენში „ბევრის” სინონიმი უფროა, რომელსაც შთაბეჭდილების მოსახდენად ხმარობენ და საქმე-საქმეზე რომ მიდგეს, საშუალო სტატისტიკური ქართველი ვერ იტყვის მილიარდში ექვსი ნულია, ცხრა თუ თორმეტი!

საინტერესოა ჩვენი წინაპრების დამოკიდებულება დიდ რიცხვებთან. „ვეფხის­ტყაოსანში” არაერთხელ ფიგურირებს სიტყვა ბევრი და მისგან ნაწარმოები კომპოზიტები: „ბევრის-ბევრი” და „ბევრ-ათასი”. მაგალითად, ავთანდილი ფრიდონს რომ ეწვევა, ნათქვამია: „შესამოსელი შეჰმოსეს დრაჰკნისა ბევრ-ათასისა”. ამ უკანასკნელში „ბევრ-ათასი” ათ მილიონს აღნიშნავს, ბევრის-ბევ­რი კი ასი მილიონი გამოდის. შეიძლება იმის თქმაც, რომ „ბევრი” ძველ ქარ­თულში იყო ზღვარი თვლად და უთვლად სიდიდეებს შორის. ის ათი ათასს აღნიშნავდა და იმის ზემოთ ყველაფერი ბევრი გადატანითი მნიშვნელობით გამოიყენებოდა.

„ქართლის ცხოვრებაში” ჟამთააღმწერელი წერს, რომ ჯალალედინმა თბილის­ში ათი ბევრი კაცი შეიწირაო. ათი ბევრი (ასი ათასი) მოწამის ხსენების დღეს კი მართლმადიდებელი ეკლესია დღემდე აღნიშნავს – მიუხედავად იმისა, რომ ასი ათასი ადამიანის სიკვდილით დასჯა ერთი დღის, თუნდაც ერთი კვი­რის განმავლობაში ფიზიკურად შეუძლებელია, იმ ფაქტორების გათვალისწი­ნებით, როგორც ეს მატიანეშია აღწერილი. სავარაუდოდ, როდესაც ჟამთააღ­მწერელი წერდა „ათნი ბევრნი მოწამენიო”, ამით რაოდენობას კი არა, ფაქტის სისასტიკეს უსვამდა ხაზს. მის სიტყვებში ის მხოლოდ უსასრულოდ დიდი რიცხვის მეტაფორაა.

ანტუან ფურეტიერის ლექსიკონში კიდევ ერთი საინტერესო ფაქტია: მილიო­ნი ეს არის სიტყვა, რომლითაც მეფეთა ქონება აღიწერებაო. შეიძლება ითქვას, რომ XV-XVIII საუკუნეებში ადამიანის შემეცნების ფარგლები „მილიონებში” იზომებოდა, ჩვენ კი „მილიარდის” ეპოქაში ვცხოვრობთ. სწორედ „მილიარ­დია” დღესდღეობით კაცობრიობის შემეცნების საზომი: მისი საშუალებით ვზომავთ სამყაროს ასაკს, სამყაროს განფენილობას, ყველაზე მდიდარი ადამი­ანების ქონება ჩვენს წარმოდგენაში მილიარდებშია შეფასებული და უკანასკნე­ლად როდის დაგვჭირდა სიტყვა ტრილიონი, კვადრილიონი თუ კვინტილიო­ნი, არ გვახსოვს.

მსოფლიოს მოსახლეობის საინფორმაციო ბიუროს ცნობით, დედამიწის ბი­ნადრებმა ერთ მილიარდს 1800 წლისთვის მიაღწიეს, საუკუნეზე მეტი დას­ჭირდა, რომ მოსახლეობა გაორმაგებულიყო, მხოლოდ 1930 წელს ავიდა ორ მილიარდამდე. შემდეგ ყველაფერი აჩქარდა: ოცდაათ წელიწადში სამი მილი­არდი გახდა, თოთხმეტ წელიწადში – ოთხი მილიარდი, ცამეტ წელიწადში – ხუთი მილიარდი და თორმეტ-თორმეტ წელიწადში ექვსი და შვიდი მილიარ­დი.

ყოველი მილიარდიანი ნამატი კაცობრიობას დამატებით პრობლემებს უქმნის. ცივილიზაციის კომპლექსურობის ზრდასთან ერთად პროპორციულად იზ­რდება ადამიანების მიერ წარმოებული და მოხმარებული პროდუქტების, ინ­ფორმაციის და ა.შ. რაოდენობა. ჩვენც უფრო დიდი რიცხვების შემოტანა გვი­წევს ყოფა-ცხოვრებაში და ერთ მშვენიერ დღეს, შეიძლება, კი არ გაგვიხარ­დეს, არამედ დიდი მწუხარებით აღვნიშნოთ მორიგი მილიარდი ჰომო საპიენ­სი ჩვენ ირგვლივ. მანამდე კი, სანამ ეს დღე დამდგარა, ყველაფერი კარგადაა, ჩვენ შვიდი მილიარდი ვართ, გიხაროდენ!

გამოქვეყნდა ჟურნალში “ტაბულა” 

ვიკიპედიაში ამოვიკითხე, რომ პალინდრომი ჰომონიმიაზე, ჰომოფონიაზე, პარონიმიაზე და პოლისემიაზე დაფუძნებული სიტყვების თამაშიაო. მართლაც რა მოსაწყენები არიან ხანდახან ენციკლოპედიები და ლექსიკონები! მეც რომ მოსაწყენი არ გავხდე, ამიტომ დახვავებულ უცხო სიტყვებს გადავახტები და მათი დეფინიციების ციტირებას არ შევუდგები.

ერთ კარგ რესურსს მივაგენი, სადაც ინგლისურენოვანი კალამბურებია თავმოყრილი (ინგლისურად – pun). საიტის შემქმნელების მიზანია დემოკრატიული, ხმის მიცემის პრინციპით, საუკეთესო კალამბური გამოავლინონ სპეციალურად შექმნილი ფლეშ–აპლიკაციის საშუალებით. 300 კალამბური წავიკითხე და მეტს ვერ გავუძელი. თვალები ამიჭრელდა. გთავაზობთ საუკეთესო 33–ს იმ სამასიდან, რომელთა წაკითხვაც შევძელი.

ზოგიერთი სპეციფიური იდიომების ცოდნას მოითხოვს. ზოგიერთი სხვადასხვა სამეცნიერო ტერმინებში ჩახედულობას გულისხმობს. იყო ისეთებიც, რომლებსაც ვერ მივხვდი. შესაბამისად ისინი ჩემს Favourite 33-ში ვერ მოხვდა. ასევე იყო ისეთებიც, რომლებიც ვიცოდი, თუმცა მიუხედავად ყველაფრისა, ისინი მაინც მოხვდნენ საუკეთესოთა შორის. იმედია თქვენც ისევე გაერთობით, როგორც მე გავერთე. კალამბურები “ვ სტუძიუ”:

• 3,14% of sailors are Pi Rates.
• A butcher shop opened on the 10th floor. The steaks were high.
• A china doll was marked in tiny letters: ‘maid in USA’.
• A criminal’s best asset is his lie ability.
• A pessimist’s blood type is always b-negative.
• A politician who had been an astronomer was always saying ‘no comet’.
• A soldier is someone who stands in formation to receive information.
• A tight-rope walker enjoys being on-line.
• An orthodontist was found dead, killed with a hatchet. However, no one was arrested as the death was declared axe-idental.
• As a surgeon he was famous for his short cuts.
• Asked by a waiter if she would like a drink, the lady replied ‘wine not?’
• Can a piece of antique clothing be uncomfortable? Of corset can.
• Card sharks like to swim around at the bottom of the deck.
• Computer hackers surf the web on keyboards.
• Did you hear about the guy whose whole left side was cut off? He’s all right now.
• Don’t join dangerous cults: Practice safe sects!
• Escaped snakes make some people hiss-terical.
• Forbidden fruit causes many jams.
• He could speak so many dialects that he had to watch his language.
• He loved crosswords. They buried him six down and three across.
• He said I was average – but he was just being mean.
• Her exam was on the human skeleton, so she decided to bone up.
• His plan to manufacture pencils just didn’t draw attention.
• If all of the women left the country, there would be a stagnation.
• It’s better to love a short girl than not a tall.
• Most samurai refused to shave. They were bushi.
• She became a telephone operator because it was her calling.
• Some cooks have a shellfish attitude.
• The Titanic didn’t have enough lifeboats, but that was the tip of the iceberg.
• The difference between a tax collector and a taxidermist? The taxidermist leaves the hide.
• There are only 10 types of people in the world — those who understand binary, and those who don’t.
• To some, marriage is a word; to others, a sentence.
• When the tennis-playing judge got sued, the ball was in his court.

P. S. თუ რამეს ვერ მიხვდით კომენტარებში შეგიძლიათ იკითხოთ :)

ბატონო კლუბის პრეზიდენტო, ბატონო მოაზროვნეებო, ქალბატონო მოაზროვნეებო და უბრალო მოკვდავნო, მსურს გამოვხატო ჩემი გულისტკივილი ყოველივე იმასთან დაკავშირებით, რაც მოხდა გუშინ. რა სამწუხაროც არ უნდა იყოს, თითქმის იდეალურად ჩატარებული ჩემპიონატი ჩაიშალა და იქ, სადაც ინტელექტს უნდა ეზეიმა ქუჩურმა გარჩევებმა და მუშტი–კრივის მცდელობამ დაიდეს ბინა.

თებერვლიდან დაწყებული მთელი ჩემი არსებით გადართული ვიყავი 2010 წლის თბილისის გაზაფხულის ჩემპიონატზე. მქონდა ამბიცია და ჯანსაღი პრეტენზია, რომ ჩატარებულიყო ისეთი თბილისის ჩემპიონატი, როგორიც არ ჩატარებულა არასდროს. რისი გულისათვისაც არ ვიშურებდი არც დროს და არც ენერგიას, მათ შორის ნერვებს. სრული სერიოზულობით მინდა განვაცხადო, რომ ასე არასოდეს დავხარჯულვარ, ამდენი არასდროს გამიღია და საბოლოოდ ასეთი იმედგაცრუებული არასოდეს ვყოფილვარ.

საერთო ჯამში ტურნირზე ოთხი თვე დავხარჯე, თუ ამას მივათვლით მარათონსაც, რომელიც თბილისის ამ ფორმატის ჩემპიონატის პრელუდია იყო, გამოვა რომ ამ პროექტზე, რასაც თბილისის 2010 წლის გაზაფხულის ჩემპიონატი ჰქვია, მე ნახევარი წელიწადი გავფლანგე. ძალიან ბევრს ჰგონია, რომ ეს ყველაფერი მატერიალური დაინტერესების გამო ხდებოდა, ძალიან ბევრმა ვერ ირწმუნა ის ალტრუიზმი, უფრო სწორად კი სისტემის სრულყოფისათვის ზრუნვა, რომელსაც ჰქონდა ადგილი ჩემი მხრიდან.

დიახ, მე მსურდა რომ ის თამაში, რომელსაც ამდენი ხანია ვთამაშობ ყოფილიყო იმაზე კარგი, ვიდრე იყო უწინ. მე მსურდა სტანდარტები და ნორმები გამეუმჯობესებინა იმისათვის, რომ შემდეგ ჯერზე ვინმე მათემატიკური ამოცანის, ან რაიმე სხვა ვიქტორინის ტიპის შეკითხვის მოტანას თუ დააპირებდა, დაფიქრებულიყო და აღარ მოეტანა იმიტომ, რომ ახალი სტანდარტები აღარ მისცემდა ამის საშუალებას. მიუხედავად დიდი ფიასკოსი, მე მიმაჩნია რომ რაღაც მაინც შევცვალე და რომ ჩემმა შრომამ ფუჭად არ ჩაიარა.

ასევე მინდა გავიხსენო პროექტები, რომლებმაც ასევე მარცხი განიცადეს – ჯეოპარდის გილდია, თბილისის გასული ჩემპიონატები: გნებავთ მაშინდელი როცა ერთი გუნდი წერდა შეკითხვებს ერთ ტურში და გნებავთ მაშინდელი, როდესაც ცალკეული ინდივიდები წერდნენ კითხვებს ერთ ტურში და შემდეგ თამაშობდნენ. მე მჯეროდა, რომ უკანასკნელი ფორმატი, როდესაც შეკითხვის ავტორ–რედაქტორები არ თამაშობენ, იყო იდეალური და ყველა იმ ხარვეზს მოკლებული, რომლებიც გამოაშკარავდა აწ უკვე არგამართლებულ პროექტებში, თუმცა ვცდებოდი.

ყველაფერმა ამან ძალიან იმოქმედა ჩემზე. ვთვლი, რომ ჩემი თავი ამ კლუბში ამოვწურე – როგორც მოთამაშემ და როგორც შეკითხვების ავტორ–რედაქტორმა. ძალიან ვწუხვარ, მაგრამ იქ სადაც ჩემი ადგილი აღარ არის, ვეღარ გავჩერდები. შევეცდები სხვა საინტერესო ჰობი მოვძებნო, მაგალითად ბრიჯის თამაში ვისწავლო, ან გოს თამაში დავამუღამო. მსურს სხვაგან მოვსინჯო ჩემი ძალები, ჩემი იდეები და შესაძლებლობები. მე კლუბს ვტოვებ, როგორც მოთამაშე, როგორც შეკითხვების ავტორი და როგორც რედაქტორი. ბოდიშს ვუხდი ჩემს გუნდელებს, ასევე იმ ადამიანებს ვისაც რაიმე დააკლდება ჩემი წასვლით. მე აღარ მსურს ვიყო იქ, სადაც ამდენი წელი ვიყავი.

კარგად ბრძანდებოდეთ!
პატივისცემით ვახო ელერდაშვილი