ლინგვისტუსის ბლოგი

სიტყვები, ენები, ისტორიები, წიგნები, შეკითხვები და სხვ.

Archive for the ‘წიგნები’ Category

რიცხვი პი

with 19 comments

ბოლო დროს ერთი უცნაური გასართობი მაქვს. ვიქაჩავ წიგნების არქივებს დიდი რაოდენობით და შემდეგ ვათვალიერებ. ეს ყველაფერი არქეოლოგის საქმიანობას მაგონებს, მიწას რომ ჩიჩქნის იმის იმედით, რომ რაიმე ღირებულს წააწყდება. მეც, როგორც წესი, არ მიცრუვდება ხოლმე იმედი და ამ ჩემი გასართობის წყალობით იმდენი “მარგალიტი” წიგნი ვიპოვე, რომ კვლავაც დიდი რუდუნებით ვაგრძელებ წიგნების არქივებში ქექვას. დღესაც ჩამოვქაჩე რამდენიმეათასიანი არქივი და თან გრიპი მაქვს, ცოტა სიცხეც, ჰოდა მშვენიერი გასართობი აღმოჩნდა. ძებნა–ძიების სეანსის დროს ერთ 20 კილობაიტიან წიგნს წავაწყდი, რომლის სათაურიც “რიცხვი პი” იყო, ჰოდა გამიხარდა, ვინმე ღვთისნიერმა მსუყე ფაქტები შეკრიბა ამ უჩვეულო რიცხვის შესახებ მეთქი და პირის წკლაპუნით დავიწყე წიგნის გახსნა, წიგნის შიგთავსი შემდეგი იყო:

გააგრძელე კითხვა…

Written by linguistuss

October 24, 2010 at 6:43 pm

ადამ ჯეიქოთ დე ბოინოს წიგნები

with 15 comments


ერთი ძალიან კარგი წიგნი ჩამივარდა ხელთ. უფრო სწორად სამი წიგნი ერთ დიდ ელექტრონულ წიგნად. მისი ავტორი ბრიტანელი ლინგვისტი ადამ ჯეიქოთ დე ბოინო გახლავთ. ეს ადამიანი ერთი უცნაური საქმიანობითაა დაკავებული – უცნაურ სიტყვებს აგროვებს. აი, დაახლოებით ისეთ სიტყვებს, რომელთა გაგებასაც მთელი კულტურის გააზრება სჭირდება. იმ კულტურის, რომლის წიაღშიც შეიქმნა ესა თუ ის სიტყვა. ჰოდა, ჩავუჯექი ამ წიგნებს. ამონარიდებს ნელ–ნელა შემოგთავაზებთ ხოლმე… ელექტრონულ წიგნს კი არ დავდებ :)

Written by linguistuss

October 17, 2010 at 3:08 am

ირკოჩერვო, ანუ თხარირემი

with 15 comments

გასული საუკუნის 90–იანებში უმბერტო ეკომ ჟურნალ “ესპრესოს” მკითხველები ერთ, ერთი შეხედვით უწყინარ თამაშში ჩაითრია, რომელსაც მან ირკოჩერვო უწოდა (hircus – ლათინურად თხა და cervus – ირემი). ირკოჩერვო, ანუ თხარირემი გამოგონილი არსებაა, რომელსაც ბორხესმა არ დასდო პატივი და გამოგონილი მონსტრების წიგნში არ მოიხსენია, თუმცა პლატონი მას დიალოგებში “ტრაგოელაფოსის” სახელით იცნობს, რომლის საშუალებითაც მან რეალურ და იდეების სამყაროებს შორის განსხვავებას გაუსვას ხაზი და აჩვენა, თუ რაოდენ მწირია ჩვენი რეალური სამყარო. პლატონმა სოკრატეს პირით თქვა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ტრაგოელაფოსი რეალურ ცხოვრებაში არ გვხვდება მისი იდეა იდეების სამყაროში არსებობს და, რა თქმა უნდა, აქვს არსებობის უფლებაო.

უმბერტო ეკომაც ჩათვალა, რომ სახალისო იქნებოდა არარსებული მწერლების და მათი შესაძლო ნაწარმოებების გამოგონება, რომლებიც რეალურ სამყაროში არ არსებობენ, თუმცა რა უფლება გვაქვს დავუშალოთ ვინმეს ფიქრი მათ შესახებ?! ეკო იმასაც აღნიშნავს, რომ კენტავრი თავიდან მხოლოდ ცარიელი იდეა იყო ცხენკაცის სახით და მას ძველმა ბერძნებმა მთელი რიგი სიმბოლური დატვირთვები მიაწერესო. ამგვარად ჩემი ირკოჩერვო არ დამიჩაგროთ და ბალახი აჭამეთო. ჰოდა, დაიძრა ფიზიკური და ელექტრონული წერილების არმია “ესპრესოს” რედაქციაში, მაგრამ ეს თამაში იმდენად  ზედმეტად აღმოჩნდა მიბმული იტალიურ ენაზე, რომ თითქმის არც ერთი მათგანი არ ექვემდებარება თარგმნას და აი, აქ იწყევლა თავ–ბედი ლინგვისტუსმა…

ბოლო რამდენიმე დღეა ვცდილობდი იტალიური ირკოჩერვოები გამექართულებინა, ან რაც არ გაქართულდებოდა საბოლოოდ დამევიწყებინა და ჩემი თხარირმები მომეფიქრებინა. ბევრი ვიფიქრე თუ ცოტა ათიოდე მათგანს მაინც მოვუყარე თავი ერთ მშვენიერ რემაში და ამ პოსტში გავუშვი საბალახოდ. რამდენად შევძელი უმბერტო ეკოს, თუ სხვა იტალიელი გონებამახვილების იდეების გადმოცემა, თხარირმებისთვის ბალახის ჭმევა და მათი არ გაბრაზება ამისი განსჯა თქვენთვის მომინდვია. მათ, კი ვისაც იტალიური ირკოჩერვოების გაცნობა სურს, შეუძლია შემდეგ ბმულებს (ბმული #1, ბმული #2) ეწვიოს და ზედმეტი შეკითხვები კომენტარებში არ დასვას.

  • მარსელ პროსტი – “ბოქსებში დაკარგული დროის ძიებაში”
  • უმბერტო ეგო – “ჩემი სემიოტიკა”
  • ანკა მორჩილაძე – “ფალიაშვილის ქუჩის ქალები”
  • იგორ სტრავისკი – “პეტრუშკა დენიელსი”
  • ევარისტ გალუაზი – “მწეველები კვდებიან ადრე”
  • ლევ ტოლსტოევსკი – “ანა სადომაზოვი”
  • მარქს პლანკი – “კვანტური მექანიკის მანიფესტი”
  • ართურ ქენონ დოილი – “გაიღიმე უოთსონ, ჩიტი გამოფრინდება”
  • როკო ზიგფრიდი – “ბრუნჰილდა – ნიბელუნგების ბეჭედი”
  • როლან ბარტეზი – “თავზე კოცნის ხელოვნება”
  • ვუდი ელაიენი – “ყველაფერი, რაც გაინტერესებდათ უცხოპლანეტელებზე და კითხვას ვერ ბედავდით”
  • რიჩარდ ნიკონი – “მეც მინდა მონიკა ლევინსკი ობიექტივში გავახედო!”

Written by linguistuss

May 29, 2010 at 12:08 am

ვიტგენშტეინის ხოჭო

with 23 comments

ერთი კარგი წიგნი ვიპოვე. მარტინ კოენის “ვიტგენშტეინის ხოჭო და სხვა კლასიკური გონებრივი ექსპერიმენტები”. წიგნი გასაგები და სადა ენითაა დაწერილი და მასში ყველა ჩემთვის ნაცნობი პერსონაჟი ვიპოვე: აინშტაინის ტყუპები, მაქსველის დემონი, ლუკრეციუსის შუბი… რატომღაც შრედინგერის კატა დამიჩაგრეს. ვერ გავიგე რა ჰქონდა საწინააღმდეგო ამ უწყინარ ფისოსთან წიგნის ავტორს, თუმცა მზად ვარ ამის გამო უშვერი სიტყვებით არ მოვიხსენიო, რასაც იგი წიგნში ვიტგენშტეინის ხოჭოს არსებობას უნდა უმადლოდეს. თეორია, რომელიც ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში ყალიბდებოდა ჩემს თავში “ჩემოდნების თეორიის” სახით, თურმე კი არა 1953 წელს ლუდვიგ ვიტგენშტეინს უკვე დამუშავებული ჰქონია ნაშრომში “ფილოსოფიური გამოძიებები“. ჰოდა, რადგანაც ვიტგენშტეინის სახით თანამოაზრე ვიპოვე (გაღიმების სიმბოლო), ამიტომ დავივიწყებ ჩემს თეორიას და ვიტგენშტეინის ხოჭოს შესახებ მოგიყვებით. მანამდე კი უილარდ ორმან ვან ქუაინის მოთხრობილი გავაგაის ამბავი დაგვჭირდება.

წარმოიდგინეთ, რომ მოხვდით თქვენთვის უცნობ პაპუასების ტომში. ძალიან მშვიდობიან პაპუასების ტომში და გადაწყვიტეთ მათი ენის შესწავლა. ერთხელაც ასეთ სურათს შეესწარით: სანადიროდ მყოფმა პაპუასმა თითი გაიშვირა მორბენალი კურდღლისაკენ და წარმოთქვა “გავაგაი”. ლინგვისტმა ჩათვალა, რომ პაპუასთა ენაზე “გავაგაი” კურდღელს ნიშნავს. ისმის შეკითხვა – რამდენად მიზანშეწონილია ასეთი დასკვნა? ქუაინმა აჩვენა, რომ “გავაგაი” სულ თავისუფლად შეიძლება აღნიშნავდეს “საჭმელს”, ან იმას რომ “გაწვიმდება” (რისი მანიშნებელიცაა კურდღლის გამოჩენა შეიძლება იყოს), ან “ქვები და შუბები დაუშინეთ”… ან უფრო აბსურდულ რაღაცეებს – “სიმწვანეში მოძრავ ოთხფეხს”, “კურდღლის მარჯვენა ფეხს”… ერთი სიტყვით “გავაგაი” შეიძლება აღნიშნავდეს ყველაფერს გარდა “კურდღლისა” და სანამ ლინგვისტი კარგა ხანს არ დაჰყოფს პაპუასთა შორის და საკმარისი რაოდენობით არ მოისმენს სიტყვა “გავაგაის” სხვადასხვა კონტექსტში, როგორც ამას ბავშვები აკეთებენ დიდების ენას რომ სწავლობენ, მანამდე ვერაფრით ვერ მიხვდება თუ ზუსტად რას აღნიშნავს ეს სიტყვა.

ვიტგენშტეინის თეორია ზემოთქმულის ილუსტრაციას წარმოადგენს. მან ასეთი დაშვება გააკეთა: წარმოიდგინეთ, რომ ყოველ ჩვენგანს აქვს ყუთი, რომელშიც ხოჭო ზის. თითოეულს შეუძლია მხოლოდ საკუთარი ხოჭოს შესახებ გააჩნდეს ვიზუალური ინფორმაცია. როდესაც ამბობენ “ხოჭოს” ჩვენ უმალვე საკუთარი ხოჭო წარმოგვიდგება თვალწინ, რომელიც შეიძლება ჭიამაია იყოს, შეიძლება ტარაკანი, ან სკარაბეუსი, ანდა ყუთში სახელად “ხოჭო” შეიძლება არც არაფერი არ იყოს. ახლა წარმოიდგინეთ, რომ ბევრი ასეთი ყუთი გვაქვს, სადაც ზოგს “ხოჭო” აწერია, ზოგს – “დინოზავრი”, ზოგს – “ბედნიერება”, ზოგს – “პატიოსნება” და ა.შ. ვიტგენშტეინმა ამ ექსპერიმენტით აჩვენა, რომ სიტყვა და მისი შიგთავსი ერთმანეთისგან განსხვავდება თითოეული ადამიანისათვის და როდესაც ჩვენ ვსაუბრობთ მხოლოდ ილუზიის იმედზე შეიძლება ვიყოთ, რომ თანამოსაუბრეს რამე გავაგებინეთ. ზუსტად იმავე ილუზიის მსხვერპლი აღმოჩნდებოდა ჩვენი ნაცნობი ლინგვისტი, რომ ჩაეწერა თავის ბლოკნოტში – “გავაგაი პაპუასთა ენაზე კურდღელს აღნიშნავსო” და დაბრუნებულიყო შინ.

რამდენიმე დღის წინ უკრაინულ “ნიჭიერში” გასული ვიდეო გავრცელდა ქართულ ინტერნეტში, სადაც ფაშფაშა ბალერინა პირობას დებს, რომ “ფორმას არ დაკარგავს” და ამასთან ამატებს: “Бозишвили вико – По-грузински это означает клянусь”-ო. ვინ იცის, ეს ქალბატონი საქართველოს ესტუმრა, მოისმინა ჩვენებური “გავაგაი” და არც კი შეპარვია ეჭვი იმაში, რომ რამე არასწორად გაიგო. ხშირად ვიტგენშტეინის ხოჭოები აბსტრაქტული ცნებების მისამართით უფრო გვამახსოვრებენ თავს. ასე მაგალითად “ბედნიერი ვარ” შეიძლება აღნიშნავდეს ნებისმიერ რამეს და არ არის აუცილებელი, რომ ამის მთქმელის ბედნიერების ხოჭო ჩვენი ხოჭოს ნათესავი იყოს. ვიტგენშტეინი უფრო რადიკალური აღმოჩნდა და განაცხადა, რომ თავად კომუნიკაციის პროცესია აზრს მოკლებული, ვინაიდან ჩვენ მხოლოდ ილუზია გვექმნება, რომ ერთმანეთს რაღაც გავაგებინეთო, ამასთან ის ვერ გაითვალისწინა, რომ მისი ხოჭოც მის მიერ აღწერილი ხოჭოების გვარისაა და შესაბამისად მხოლოდ ილუზია შეგვექმნა და ყველამ ჩავთვალეთ, რომ რაღაც გავიგეთ, თუმცა გავიგეთ კი ის, თუ რას გულისხმობდა ვიტგენშტეინი “ხოჭოში”, ამას ვერასოდეს გავარკვევთ!

პ. ს. მარტინ კოენის წიგნში აღწერილი სხვა ექსპერიმენტების გასაცნობად შეგიძლიათ წიგნი გადმოქაჩოთ და წაიკითხოთ :)

Written by linguistuss

May 26, 2010 at 9:33 pm

ბიბლიოფილის საოცნებო წიგნების თარო

with 25 comments

აი, ეს წიგნის თარო მინდა. დავალაგებდი ჩემს “ხელშეუხებელ სექციას”, საიდანაც უცხო ან ნაცნობ პირებზე წიგნების თხოვება და გასხვისება მისი უდიდებულესობა, ლინგვისტუსის კანონმდებლობითაა აკრძალული. ჰოდა, ასი წლის შემდეგ ეს ჩინებული კონსტრუქცია, რომელიც იმედი მაქვს რომ მუხისგანაა გაკეთებული, საბოლოო დახმარებას და სამსახურს გამიწევდა. მისი დიზაინი უილიამ უორენმა შექმნა 2005 წელს და მას “Shelves for life” უწოდა. მათ, ვისაც აინტერესებს თუ რაში გამოიხატება ამ წიგნების თაროს უჩვეულოობა და რითი განსხვავდება ის, მისი მსგავსებისაგან, გადავდივართ ამ ბმულზე და ვნახულობთ, თუ რისი მიღება შეიძლება თუკი, თაროს დავშლით და ამ ნახაზებით ვიხელმძღვანელებთ.

Written by linguistuss

May 14, 2010 at 9:43 pm

ბესტსელერების ტოპ–100

with 9 comments

გუშინ გაზეთმა გარდიანმა უკანასკნელი ათწლეულის, რომელსაც ბრიტანელები Noughties უწოდებენ, ყველაზე გაყიდვადი ავტორების სია გამოაქვეყნა. მთავარი კრიტერიუმი არა მიღებული შემოსავალი, არამედ გაყიდული წიგნების რაოდენობა იყო. პირველი ადგილი არ გამკვირვებია დეიდა ჯოს რომ ერგო, თუმცა დანარჩენ 99–ში ისეთი ავტორები დავლანდე, რომლებიც მე პირადად პირველად გავიგე…

1. JK Rowling 29,084,999 (£225.9m)
2. Roger Hargreaves 14,163,141 (£26.6m)
3. Dan Brown 13,372,007 (£74.1m)
4. Jacqueline Wilson 12,673,148 (£69.9m)
5. Terry Pratchett 10,455,397 (£77.2m)
6. John Grisham 9,862,998 (£65.9m)
7. Richard Parsons 9,561,776 (£49.2m)
8. Danielle Steel 9,119,149 (£51m)
9. James Patterson 8,172,647 (£53.8m)
10. Enid Blyton 7,910,758 (£31.2m)
11. Bill Bryson 7,409,656 (£61.2m)
12. Patricia Cornwell 7,355,180 (£49.8m)
13. Jamie Oliver 7,244,620 (£89.5m)
14. Daisy Meadows 7,149,788 (£24.1m)
15. Ian Rankin 6,848,039 (£44.3m)
16. Julia Donaldson 6,621,594 (£33.7m)
17. Alexander McCall Smith 6,609,779 (£40.6m)
18. Francesca Simon 6,564,681 (£31.6m)
19. Bernard Cornwell 6,297,911 (£45.5m)
20. Roald Dahl 6,169,406 (£33.8m)
21. Martina Cole 6,021,960 (£41.7m)
22. Philip Pullman 5,544,376 (£35.8m)
23. Stephenie Meyer 5,487,313 (£32m)
24. Maeve Binchy 5,476,134 (£37.6m)
25. J R R Tolkien 5,280,406 (£50.6m)
26. Delia Smith 5,269,783 (£58.7m)
27. Stephen King 5,268,577 (£38m)
28. Marian Keyes 5,029,363 (£31.7m)
29. Jeremy Clarkson 4,913,989 (£35.1m)
30. Josephine Cox 4,651,166 (£24m)
31. Sophie Kinsella 4,528,095 (£27.7m)
32. Jodi Picoult 4,514,620 (£24.1m)
33. Terry Deary 4,495,655 (£21.6m)
34. Anthony Horowitz 4,304,041 (£23.6m)
35. Lemony Snicket 4,220,508 (£23.9m)
36. Andy McNab 4,123,633 (£30.4m)
37. Ian McEwan 4,040,887 (£27.7m)
38. Wilbur Smith 3,871,484 (£30.1m)
39. Michael Connelly 3,785,330 (£23.5m)
40. Sebastian Faulks 3,782,665 (£27.5m)
41. Kathy Reichs 3,514,087 (£22.2m)
42. Helen Fielding 3,473,003 (£22m)
43. Cecelia Ahern 3,422,899 (£19.5m)
44. Joanne Harris 3,392,198 (£21.2m)
45. William Shakespeare 3,333,670 (£17.8m)
46. Carol Vorderman 3,315,641 (£11.2m)
47. Chris Ryan 3,289,855 (£21m)
48. Lee Child 3,274,928 (£20.2m)
49. Dave Pelzer 3,217,905 (£20.2m)
50. R L Stine 3,096,584 (£13.1m)
51. Catherine Cookson 3,020,751 (£16.8m)
52. Dean Koontz 3,010,242 (£17.5m)
53. W Awdry 2,991,572 (£9.9m)
54. Michael Morpurgo 2,989,161 (£15.1m)
55. Jeffery Deaver 2,972,145 (£16.9m)
56. Khaled Hosseini 2,957,026 (£21.1m)
57. Nick Hornby 2,956,544 (£19.6m)
58. Ben Elton 2,907,294 (£20m)
59. Katie Price 2,856,697 (£21.8m)
60. Jill Mansell 2,798,518 (£14.2m)
61. Mark Haddon 2,783,600 (£16.8m)
62. Lucy Daniels 2,768,332 (£11.2m)
63. Dr Seuss 2,760,156 (£14.8m)
64. Tess Gerritsen 2,745,556 (£14.7m)
65. Tony Parsons 2,731,436 (£17.3m)
66. Alan Titchmarsh 2,707,834 (£27.5m)
67. Harlan Coben 2,672,713 (£15.1m)
68. Lauren Child 2,632,369 (£13.4m)
69. Darren Shan 2,617,959 (£14.4m)
70. Nigella Lawson 2,616,955 (£39.2m)
71. Robert C Atkins 2,591,073 (£17.3m)
72. Philippa Gregory 2,577,235 (£17.4m)
73. Jane Green 2,498,100 (£14.8m)
74. Clive Cussler 2,435,718 (£16.5m)
75. Fiona Watt 2,431,376 (£14.1m)
76. Cathy Kelly 2,391,540 (£13.2m)
77. Penny Vincenzi 2,358,041 (£14.6m)
78. Charles Dickens 2,341,980 (£9.3m)
79. Eric Hill 2,334,612 (£12.1m)
80. Joanna Trollope 2,333,337 (£14.5m)
81. Meg Cabot 2,309,844 (£12.1m)
82. Jackie Collins 2,295,308 (£14.4m)
83. Lesley Pearse 2,261,007 (£12.6m)
84. A A Milne 2,255,346 (£14.5m)
85. Paulo Coelho 2,229,564 (£16.3m)
86. Eric Carle 2,225,336 (£12.1m)
87. Louis de Bernières 2,221,481 (£15.3m)
88. Jack Higgins 2,207,100 (£12.4m)
89. Anita Shreve 2,198,899 (£13.4m)
90. Karin Slaughter 2,196,031 (£12.6m)
91. Louise Rennison 2,172,395 (£11.9m)
92. Sheila O’Flanagan 2,162,811 (£10.8m)
93. Robert Harris 2,150,818 (£16m)
94. Paul McKenna 2,114,476 (£16.6m)
95. Alice Sebold 2,106,630 (£13.2m)
96. Gordon Ramsay 2,094,376 (£23.4m)
97. Roderick Hunt 2,077,092 (£7.3m)
98. Frank McCourt 2,055,939 (£14.9m)
99. Dav Pilkey 2,051,622 (£9.4m)
100. Lyn Andrews 2,027,382 (£9.2m)

პ. ს. საერთო ჯამში ამ სიისათვის თვალის გადავნება ღირდა, როგორც მიმინუმ იმის გამო, რომ გამეგო თუ რას კითხულობენ ბრიტანელები…

Written by linguistuss

December 24, 2009 at 9:54 pm

ბარაქა, გოგი, ბარაქა!

with 3 comments

ამასწინათ ხელში ჩამივარდა “შუასაუკუნეების ისლამური ცივილიზაციის ენციკლოპედია” ინგლისურ ენაზე. საკმაოდ მშვენიერი წიგნი. აი, ისეთი რომლის მსგავსების ფურცვლაც მიყვარს ხოლმე ჩაის სმის დროს. თუმცა ამ წიგნის ფურცვლა, ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით, არ გამომივიდა, ვინაიდან მისი ელექტრონული ვერსიით მიწევს დაკმაყოფილება. მიუხედავად ამისა, საკმაოდ საინტერესო და ინფორმატიულ სტატიებს შეიცავს იგი. გთავაზობთ ამონაწერს სტატიიდან, რომლის თარგმნის სურვილის მიუხედავად საკმარისი დრო ვერ გამოვნახე…

BARAKA
Baraka, which means ‘‘blessing,’’ is a divinely inspired quality or force of presence that is often associated with prophets, saints, and other holy persons, and more generally with pious and learned individuals, as well as with sacred places and objects. The Jews and Christians of the Islamic world held similar beliefs concerning baraka. Muslims regard God as the ultimate source of baraka and the Qur’an as embodying it. The Prophet Muhammad, his family, and the Shi‘i imams possessed baraka in life and posthumously, as did certain rulers such as Saladin and Nur al-Din. Baraka was also associated with individuals who possessed exemplary learning, including theologians such as al-Ghazali and Sufis such as Ibn ‘Arabi and ‘Abd al-Qadir al-Jilani. Rulers sought the baraka of saints, especially before waging war and at times of illness. Baraka could be transmitted simply by touching a person and their clothing or by embracing them. Baraka was also manifest in articles of clothing and other personal effects of pious persons, such as the mantle of the Prophet Muhammad and Dhu ’l-Fiqar, the famed sword of the Prophet’s cousin and fourth caliph ‘Ali b. Abi Talib. Certain mosques, tombs, and shrines, wells, and natural formations, such as springs and trees, were particularly renowned for their baraka to the extent that they became pilgrimage places. The earliest codices of the Qur’an attributed to the third Rightly Guided Caliph ‘Uthman b. ‘Affan and to his successor, ‘Ali b. Abi Talib, were objects of pious visitation. Visitors sought to obtain baraka by touching and kissing them.
JOSEF W. MERI

პ. ს. “ბარაქა” არაბულში და “მადლი” ქართულში აბსოლუტური შესატყვისები ყოფილა…

Written by linguistuss

December 17, 2009 at 1:12 am

შირბახტ გაიღე!

with 16 comments

დარწმუნებული ვარ, რომ საქართველოს მოსახლეობის 99% არ იცის რა არის შირბახტი
უცნობი ქართველი იუზერი

დღევანდელ პოსტს შეკითხვით დავიწყებ: თუ იცით როგორ ითარგმნება შირბახტი არაბულ და ლათინურ ენებზე? – ამ შეკითხვის პასუხი ორი სიტყვისაგან შედგება, ერთი ლათინური და მეორე არაბული, თქვენ ორივე გსმენიათ და დარწმუნებული ვარ, რომ არასოდეს დაფიქრებულხართ, თუ რატომ იხმარება ეს ორი სიტყვა, როგორც სინონიმები… თქვენ მანამდე იფიქრეთ, მე კი ფრანგი ორიენტალისტის ანტუან გალანის ქებათა–ქებას შევუდგები. თუმცა იგი ჩემამდე უკვე იმდენჯერ შეაქეს, რომ ახალს ვერაფერს ვიტყვი, ამიტომ მხოლოდ იმას გავიხსენებ, თუ რა უთხრა  ხორხე ლუის ბორხესმა ერთხელ თავის სტუდენტებს: ანტუან გალანი ეს ის კაცია, რომლის მეოხებითაც რომანტიზმი იშვა ევროპაშიო. დიახ, სწორად მან, პირველმა თარგმნა ათას ერთი ღამის ზღაპრები ფრანგულ ენაზე და სრულიად ევროპას გააცნო ეს ნაწარმოები.

ამას წინათ ვიყიდე “პარნასში” ანტუან გალანისეული Les Mille et Une Nuits-ის ოთხტომეული სულ რაღაც ათ ლარად, ჩამოფასებულ წიგნებში იდო საწყლად და ზედ არავინ უყურებდა… სიამოვნებით ვფურცლავ ხოლმე სფეართაიმის (ამ ბოლო დროს ასე საუბარია მოდაში!), ანუ თავისუფალ დროს. განსაკუთრებით მთარგმნელისეულ ჩანართებზე ვხალისობ. ერთი ადგილია პირველივე ტომში მებარგულს სამი ქალბატონი რომ შეიპატიჟებს, მერე რომ გაშიშვლდებიან და რომ წავა ერთი ალიაქოთი… ეს პასაჟი, კარგად მახსოვს, ქართულ თარგმანში უკიდურესი ნატურალიზმითაა  აღწერილი, ანტუან გალანი კი ასეთ დროს თხრობას წყვეტს და ამბობს: მერე იქ ისეთი ამბავი ატყდა, აღზრდა არ მაძლევს უფლებას დეტალებს ჩავუღრმავდეო… ასეთ მონაკვეთებს მრავლად წააწყდებით მასთან, განსხვავებით რიჩარდ ბარტონის ინგლისური თარგმანისაგან, რომელსაც, როგორც ჩანს, ეგონა ისევ კამა–სუტრას ვთარგმნიო და კამა სუტრაში აკრეფილი ინერცია Arabian Nights–შიც გაყვა და ისეთი თავაშვებით აღწერა გალანის მიერ მიჩქმალული ეპიზოდები, რომ თვით ტინტო ბრასსაც კი შეშურდებოდა…

ჯერ სათაურზე ვიტყვი ორ სიტყვას… ფრანგულად სიტყვასიტყვით ზემოხსენებული Les Mille et Une Nuits, “ათას და ერთ ღამეს” ნიშნავს, რომელიც არაბულად უფრო პოეტურად ჟღერს – ألف ليلة وليلة (ალფ ლაილა ვა ლაილა) – სიტყვასიტყვით “ათასი ღამე და ღამე”). თუ ვინმეს “ლაილა” ეცნო და ქალის სახელს, ლეილას მიამსგავსა, მინდა მივულოცო, რომ ინტუიციამ არ უმტყუნა. ნამდვილად, “ლაილა” ღამეს ნიშნავს არაბულად… ყველას კარგად მოეხსენება, რომ ათას ერთი ღამის ზღაპრები, შეიძლება ითქვას, შუა საუკუნეების აღმოსავლეთის ყოფა–ცხოვრების ენციკლოპედიაა, სადაც მოთხრობილი ამბები ყველას სმენია, ორიგინალურ ვარიანტში თუ არა, მულტფილმი მაინც უნახავს რამე ალადინის, ჯინისა თუ ჯაფარის შესახებ…

ანტუან გალანის თარგმანი განსხვავებით სხვა თარგმანებისაგან იმითაც გამოირჩევა, რომ თავისუფალი და არააკადემიურია. იგი სადაც უნდა ამოკლებს ამბავს, სადაც უნდა – აგრძელებს, რაც არ მოსწონს საერთოდ იგნორირებას უკეთებს და უფრო მეტიც, ბოროტი ენები იმასაც ამბობენ, რომ გალანმა არაკანონიკური ზღაპრები ღამეებისეულ ზღაპრებად გაასაღაო… ერთ–ერთი ასეთი ზღაპარი “ალი ბაბა და ორმოცი ყაჩაღია”, რომელიც თუ მავან კირკიტა მეცნიერებს დავუჯერებთ, არ შედიოდა ღამეების კლასიკურ ვარიანტში და გალანს ჩაუმატებია. ამ ზღაპრის მრავალი ვერსია არსებობს, მე–17 საუკუნეშიც უყვებოდნენ ალიბაბას ზღაპარს აღმოსავლელი შავთვალება ლეილები თავის შვილებს, ჰოდა ჩვენს ანტუანსაც, ერაყში თუ ეგვიპტეში მოსმენილი ზღაპარი იმდენად მოსწონებია, რომ ათას ღამესთვის კიდევ ერთი დაუმატებია, დიდი ამბავი! დაიქცა ქვეყანა!

თქვენი არ ვიცი და მე მადლიერი ვარ მუსიე ანტუანის. ალიბაბას ზღაპარი კი ჩემი ბავშვობის ერთ–ერთი უსაყვარელი ზღაპარია. მშვენიერი მორგიანა (არაბული მურჯანა უფრო კარგად ჟღერს), ნაფლეთებად ქცეული ყასიმი, ბეყე ყაჩაღები და მაგიური მთა რომელ მკითხველსა თუ მსმენელს დატოვებენ გულრგილს?! ვიღაცამ შეიძლება იფიქროს მოგცლიაო, საიდან გაგახსენდა ახლა ალიბაბაო… მართალია, სრულებით არ გამახსენდებოდა ალიბაბას ისტორიიდან ჩემი არაბულის წიგნში ამონარიდი რომ არ ყოფილიყო, სადაც მაგიურმა “სიმსიმ”–მა მიიპყრო ჩემი ყურადღება, უფრო კი იმან, რომ “სიმსიმ”–თან იქვე სქოლიოს ნიშანი ჰქონდა დასმული და განმარტებაში ეწერა “სიმსიმ” ქუნჯუტი, იგივე შირბახტიაო…

ქუნჯუტი, თუ შირბახტი (მაინც ვერ გავიგე ეს ორი სახელი რა საჭიროა) ქართულ ენაში იმ მცენარის აღსანიშნად გამოიყენება, რომლის მარცვლებიც მაკდონალდისეულ ბიგ–მაკის ბულკს აყრია ზემოდან წვრილ–წვრილად… ამ მცენარეს აღმოსავლეთში დიდ პატივს სცემენ, უფრო მეტიც ქუნჯუტი ყოველდღიური ცხოვრების შემადგენელი ნაწილია. იყიდება ქუნჯუტის პურები, მისგან გამოხდილი ზეთი და ათასი აღმოსავლური კერძის უმთავრესი კომპონენტია ქუნჯუტი… ერთი სიტყვით ეს მცენარე იმდენად გავრცელებულია, რომ მისი არაბული ვარიანტი “სიმსიმ” ალიბაბას ზღაპარშიც კი მოხვდა… სანამ ქუნჯუტზე თხრობას განვაგრძობდე აქვე იმასაც დავძენ, რომ ლათინურად შირბახტი Sesamum არის და აქედანაა ნასესხები ალიბაბას მაგიური ფორმულა: “სეზამ გაიღე!”

შეიძლება შეკითხვა დაგებადოთ, სად ალიბაბა და სად ქუნჯუტიო, ამიტომ ზღაპრის პატარა ნაწყვეტს გავიხსენებ, სადაც ალიბაბას ძუნწი და გაუმაძღარი ძმა ყასიმი, შეიტყობს რა ძმისგან  მაგიური მთისა და განძეულობის (არაბულად مجوهرات – “მუჯავჰარაათ”, ეს სიტყვა მიყვარს!) შესახებ, ათ ვირს შეკაზმავს და გაემგზავრება მისკენ… “სიმსიმ გაიღეო” შესძახებს და აურაცხელი ოქროულობით თვალები ისე დაევსება, რომ გამოსვლისას პაროლი დაავიწყდება და დაიწყებს ნაირ–ნაირი მარცვლოვანი კულტურის ჩამოთვლას, ხორბლიდან დაწყებული შვრიით დასრულებული, თუმცა ქუნჯუტს ვერ გაიხსენებს… ბოლოს მოვლენ ყაჩაღები, აკუწავენ და აღარ არის საინტერესო…

ბავშვობაში სულ მიკვირდა ერთი და იგივე პაროლი ჰქონდა ამ მთას და თუ შესვლისას იცოდა ამ ოჯახაშენებულმა, გამოსვლისას როგორღა დაავიწყდა მეთქი… ამ ფაქტს აღმოსავლეთში დაახლოებით ისე ხსნიან, როგორც ჩვენში რამე იმდენად ცნობილს რომ ვერ იხსენებ და “ჭადის სახელი დამავიწყდაო” რომ იძახი… ჰოდა ვერ გაიხსენა ამ ყასიმმაც ქუნჯუტის სახელი და ძვირადაც დაუჯდა, რომ მიდიოდა რას მიდიოდა?!

…ამით დავასრულებ, ერთი პოსტის კვალობაზე სიტყვა ძალიან გამიგრძელდა.

შავი გედი

with 11 comments

the_black_swan
ხანდახან ჩემში ვასილ კეჟერაძე იღვიძებს ხოლმე და მესამე თვალით ვგრძნობ, თუ როგორ მბურძგლავს, როდესაც ვაწყდები წიგნს, რომელიც არ წამიკითხავს, თუმცა ვიცი რომ ძალიან საინტერესოა და ის წიგნია, რომლის წაკითხვაც ბევრ რამეს მომცემს და ბევრ რამეზე დამაფიქრებს. არაფრიცმომცემი ხეტიალი ინტერნეტში უნდა დამესრულებინა და დაძინებას ვაპირებდი, რომ ჩემი ყურადღება საყვარელმა შავმა გედუკამ მიიპყრო წიგნის გარეკნიდან, რომელსაც გარეკანზე კითხვის ნიშნის ფორმა ჰქონდა განზრახ მიცემული… მოვიძიე ინფორმაცია და დამაინტერესა. კონკრეტულად არაფერი ვიცი, მხოლოდ რეცენზია წავიკითხე და გავიგე, თუ რას უწოდებს შავ გედს ლიბანელი მწერალი ნასიმ ნიკოლა ტალები.

ამონაწერი წიგნის უკანა გვერდიდან (ჩემი თავისუფალი და ნაჩქარევი თარგმანი):

“შავი გედი” მეტისმეტად ნაკლებადალბათური მოვლენაა, რომელიც სამი უმთავრესი მახასიათებლით ხასიათდება: 1) მისი წინასწარმეტყველება შეუძლებელია 2) მას დიდი ზეგავლენის მოხდენა შეუძლია 3) მას შემდეგ, რაც ეს მოვლენა მოხდება ჩვენ ვცდილობთ შევთითხნოთ ახსნა–განმარტება, რომელიც ამ მოვლენას უფრო ნაკლებადალბათურს და არაწინასწარმეტყველებადს ხდის, ვიდრე ის მანამდე იყო. მაგალითისთვის, შავი გედი Google-ის თავბრუდამხვევი წარმატება იყო. ასევე 11 სექტემბერი და მრავალი სხვა. ნასიმ ნიკოლა ტალებისთვის შავი გედები თითქმის ყველაფერს ფონად გასდევს ჩვენს სამყაროში, რელიგიების გაჩენიდან დაწყებული ჩვენი პირადი ცხოვრების უმნიშვნელო მოვლენებით დამთავრებული.

რატომ არ ვცნობთ და არ ვაღიარებთ შავი გედის ფენომენს მანამ, სანამ ის მოხდება? პასუხის ნაწილი, ნასიმ ტალების თანახმად, ის არის, რომ ადამიანები დაპროგრამებულები არიან და არ ძალუძთ ყურადღება გაამახვილონ სპეციფიურ დეტალებზე, როდესაც ისინი საერთო ნიშან–თვისებებზე ფიქრობენ. ჩვენ ვკონცენტრირდებით მხოლოდ იმაზე, რაც ვიცით და დროდადრო არ გამოგვდის იმის გათვალისწინება, რაც არ ვიცით. ჩვენ, შესაბამისად არ შეგვიძლია ზუსტად შევაფასოთ ხელსაყრელი შემთხვევები. ჩვენ მეტისმეტად უსუსურები ვართ რათა საგნებს სხვა თვალით შევხედოთ და სხვანაირად აღვიქვათ და უფრო მეტიც, არ შეგვიძლია დავუფასოთ სხვებს წარმოსახვა, როდესაც ისინი არარსებულზე ფიქრობენ. წლების განმავლობაში სწავლობდა ნასიმ ტალები თუ როგორ ვატყუებთ ჩვენ საკუთარ თავს, როდესაც გვგონია, რომ ვიცით იმაზე მეტი, ვიდრე ეს სინამდვილეშია. ჩვენ ვზღუდავთ საკუთარ ფიქრებს არათანმიმდევრული და არარელევანტური მოვლენებით, მაშინ როდესაც “შავი გედები” ხდება, გვაოცებს და გარდაქმნის ჩვენს სამყაროს. ნასიმ ტალები თავის “გამოცხადებაში” ცდილობს აგვიხსნას ყველაფერი რაც ვიცით იმის შესახებ, რაც ჩვენი ცოდნის მიღმა მდებარეობს. იგი გვთავაზობს გასაოცრად მარტივ რეცეპტებს რათა შავ გედებს დავაკვირდეთ და შევეცადოთ მათ გამოჩენას მომზადებულები დავხვდეთ.

ელეგანტური, გამაოგნებელი და უნივერსალური თავისი მიდგომებით, ნასიმ ტალების ეს წიგნი შეცვლის ყველა იმ წარმოდგენას, რომელიც თქვენ სამყაროს შესახებ გაგაჩნიათ. ტალები მეტისმეტად თავშესაქცევი მწერალია, დახვეწილი გონებამახვილობით და წერის მოულოდნელი მანერით რომ ცდილობს აგიბნიოთ თავგზა. იგი ჭეშმარიტი პოლიმათია, რომლის დაინტერესების სფეროები კოგნიტიური მეცნიერებებიდან ბიზნესამდე და ალბათობის თეორიიდან ეპისტემიოლოგიამდეა გადაჭიმული. ნასიმ ტალების წიგნი, “შავი გედი” მნიშვნელოვანი მოვლენაა თანამედროვე ინტელექტუალურ ცხოვრებაში და არ იქნება გადამეტებული ნათქვამი თუ ვიტყვით, რომ “შავი გედი” თავად არის შავი გედი!

სარჩევს გადავავლე თვალი და ნერწყვი მომადგა. ხვალიდან ვიწყებ ამ წიგნის კითხვას. ამოვბეჭდავ, წიგნად ავკინძავ, Как в старые добрые времена, შემდეგ კი წიგნიჭამია ჰედონისტის თვითკმაყოფილებით შევუდგები კითხვას. საინტერესო კი ის არის, რომ მე იმ მოვლენებს, რასაც ნასიმ ტალები “შავ გედებს” უწოდებს, არ ვაღიარებ როგორც ასეთს, ანუ მჯერა, რომ ნაკლებად ალბათური რაღაცეები არ ხდება და თუკი ხდება ე.ი. “ბუდეა”. შესაბამისად ვნახოთ, შეძლებს კი ნასიმ ტალები ჩემს დამარწმუნებას იმაში, რომ არანაირი “ბუდე” არ არის და შავი გედები უბრალოდ ხდება და მე ამას თვალი უნდა გავუსწორო…

P.S. თუკი ამ ყველაფრის წაკითხვის შემდეგ, თქვენც ჩემსავით ნერწყვი მოგადგათ და არ იცით სად იპოვოთ/იშოვოთ ეს წიგნი, მოგახსენებთ, რომ თქვენს მაგივრათ უკვე ვიზრუნე, მე წიგნიჭამია ცალ–თვალა პირატმა და ავტვირთე ქართულ და უცხოურ სერვერებზე. შესაბამისად შეგიძლიათ ჩამოქაჩოთ და წაიკითხოთ:

Download:
შავი გედი (ქართული)
შავი გედი (უცხოური)
შავი გედი (online)

Written by linguistuss

November 15, 2009 at 3:54 am

ენების შესწავლის ხელოვნება

with 5 comments

artdisco
ერთი საინტერესო წიგნი შემომხვდა, რომლის ავტორიც შვედი პოლიგლოტი ლინგვისტი ერიკ გუნემარკია. წიგნში ავტორი ენების შესწავლის საკუთარ გამოცდილებას გვიზიარებს და საკითხისადმი “არაზუბრიაჩკულ” სტრუქტურულ მიდგომას გვთავაზობს. თუ დაგაინტერესებთ შეგიძლიათ გადაიწეროთ.

გადმოწერა (djvu, bin.ge)
გადმოწერა (djvu, allshares.ge)
წაკითხვა (online)

ეტრატი და რვეული

leave a comment »

ამონაწერი ენციკლოპედიიდან “ქართული ენა”:

ეტრატი, პერგამენტი, ტყავისაგან დამზადებული საწერი მასალა. ტყავის დამუშავება საწერ მასალად უძველესი დროიდან იყო ცნობილი აღმოსავლეთის ქვეყნებში. ცნობები ამის შესახებ დაცულია ჰეროდოტესთან (ძვ. წ. V ს.) როგორც ხელოსნობის დარგი, ეტრატის დამზადება განსაკუთრებით განვითარდა ელინისტურ პერიოდში ქალაქ პერგამონში. აქედანაა მისი სახელწოდებაც “პერგამენტი” (ამავე ფუძიდან მომდინარეობს ეტრატის ევროპული სახელწოდებანი). ეტრატის დასამზადებლად იყენებდნენ ახალგაზრდა პირუტყვის (ხბო, ციკანი, კრავი) ტყავს, რომელსაც საგანგებოდ ამუშავებდნენ კირიან წყალში. სათანადო ტექნოლოგიური ციკლის გავლის შემდეგ ტყავს ჭიმავდნენ და აშრობდნენ. უკვე გამშრალი ეტრატის ზედაპირი ორივე მხრიდან მუშავდებოდა ცარცით ან კვერცხის ცილით, თუმცა მისი გარეთა (ბეწვის) მხარე დამუშავების შემდეგ მუქი ფერისა რჩებოდა, ვიდრე – შიდა. ეტრატის ორივე გვერდი გამოიყენებოდა საწერად. მასალის სიძვირისა და დამუშავების ხანგრძლივობის გამო ეტრატი ძვირადღირებული საწერი მასალა იყო. მიუხედავად ამისა, საუკეთესო თვისებებმა – სირბილემ, მოქნილობამ, გამძლეობამ განაპირობა ეტრატის ფართო გავრცელება. ეტრატის გაბატონებამ ბაზრიდან თანდათანობით განდევნა ჭილი, უფრო იაფი, მაგრამ ნაკლებად გამძლე საწერი მასალა. ამავე დროს ეტრატის გამოყენებას სამწიგნობრო ხელოვნებაში მოჰყვა სხვა სიახლეც – გრაგნილი შეიცვალა კოდექსის (რვეულის, თანამედროვე წიგნის) ფორმით. ეტრატზე დაწერილ წიგნებს უპირატესობა ენიჭებოდა საღვთისმსახურო პრაქტიკაშიც – წიგნის გამოყენება ღვთისმსახურების დროს გაცილებით ადვილი აღმოჩნდა, ვიდრე გრაგნილისა. დამუშავებული ტყავი იკეცებოდა ოთხად შვეულსა და განივ ცენტრალურ ზოლებზე და რვეულისებურად იკვრებოდა. ასე გადაკეცილ ტყავის ნაჭერს ბერძნულად tetrádion (ოთხეული) ეწოდებოდა. ამ ბერძნული სიტყვიდან არის მიღებული ქართული “ეტრატი” (შეადარეთ აგრეთვე რუსული тетрадь). იგი თავდაპირველად აღნიშნავდა ტყავის რვეულს, თანდათანობით კი ტყავის საწერი მასალის აღმნიშვნელ ზოგად სახელად იქცა.

გადამწერები ეტრატს მისი სიძვირის გამო დიდი მომჭირნეობით ხმარობდნენ. ზოგჯერ დაძველებულ ხელნაწერებს შლიდნენ, ძველ ტექსტს ფხეკდნენ და ერთხელ უკვე გამოყენებულ ეტრატზე ხელმეორედ წერდნენ, მაგრამ რადგან ეტრატი კარგად იწოვს საღებავს ძვ. ტექსტი ბოლომდე მაინც არ იშლებოდა. ასე წარმოიშვა ე.წ. პალიმფსესტური ტექსტები. საქართველოში გამოიყენებოდა როგორც შემოტანილი, ასევე ადგილობრივი წარმოების ეტრატები. ხელნაწერთა მინაწერებში დაცული ცნობებით, ეტრატს ამზადებდნენ ბატკნის, ციკნის და თვით ირმის ტყავისგანაც კი. ეტრატის დამუშავება – “შექმნა ეტრატისა” ხელოსნობის ცალკე დარგს წარმოადგენდა.

ბუ და სარკე

with 5 comments

შუა საუკუნეების ევროპამ მრავალი საინტერესო პერსონაჟი შექმნა. აზრის გასაფორმებლად რობინ ჰუდი და ჰამელნელი ვირთხიჭერიაც კმარა, თუმცა ჩემი დღევანდელი ფიქრები ერთ ყმაწვილკაცს უკავშირდება. მასზე მხოლოდ ლეგენდები არსებობს, ან როგორ უნდა მოვთხოვოთ ბნელეთით მოცულ საუკუნეებს ისტორიული წყაროები, როცა ისეთი ადამიანები, როგორიც დღევანდელი პოსტის გმირია ისტორიოგრაფიისათვის არ არსებობდნენ. მაშინ ისტორიაში რომ მოხვედრილიყავი, როგორც მინიმუმ ორ ჯვაროსნულ ლაშქრობაში უნდა გამოგეჩინა თავი, თუმცა თავი დავანებოთ სქოლასტი ბერების ნაჯღაბნ ისტორიას და ისევ ხალხურ თქმულებებს დავუგდოთ ყური.

იგი ქვემო საქსონიაში, ქალაქ კნაიტლინგენში დაბადებულა 1300 წელს, მეზობელ მიწებზე თუ სამეფოებში ბევრი უმოგზაურია, განსაკუთრებით ახლანდელი გერმანიის, ბელგიისა და ნიდერლანდის საზღვრებში და 1350 წელს გარდაცვლილა შავი ჭირისაგან ქალაქ მიოლნეში. ვერაფერს იტყვი, ასეთი ბიოგრაფია ნებისმიერ იმდროინდელ უბრალო ადამიანს შეშურდებოდა, იმის გათვალისწინებით, რომ იმ ეპოქაში საშუალო ასაკი 50 წელზე ბევრად ნაკლები იყო. ეს პიროვნება ევროპულ ფოლკლორში ხოჯა ნასრედინის მსგავსი ფიგურაა. არავინ იცის, მართლა შეემთხვა თუ არა ის ამბები ხოჯა ნასრედინს, თუმცა ეს არავის აინტერესებს, მთავარი ისტორიაში ხომ თავად ამბავია და არა სახელები, გვარები, ქალაქები და თარიღები, ხოჯა ნასრედინი კი ამ ნაირნაირი თავშესაქცევი ამბების გამაერთიანებელი ღერძია და პუნქტუმ. 1510 წელს მასთან დაკავშირებული ყველა საარაკო ამბავი შეუკრებიათ და წიგნათ გამოუციათ და ბოლოს 1867 წელს შარლ დე კოსტერის დაწერილი წიგნის წყალობით ეს ლიტერატურული პერსონაჟი ბელგიელთა და ფლამანდელთა თვითმყობადობის გამომხატველი სიმბოლო გახდა.

ალბათ მიხვდით ვიზეც არის საუბარი, ვინც ვერ მიხვდა იმათთვის ვიტყვი, რომ ეს მატყუარა და ოინბაზი ყმაწვილი ტილ ულენშპიგელია, რომლის გვარიც ორი ნაწილისაგან შედგება, სადაც “ულენ” + “შპიგელ” = “ბუს სარკეს” ნიშნავს. ეს ოფიციალური ვერსიით, თუმცა მე მისი სახელის მეორე, უფრო უხამსი ეტიმოლოგია მომწონს, სადაც “ულენ” ერთ–ერთ გერმანულ დიალექტზე “რეცხვაა”, “შპიგელ” კი – სარკე, ამასთან მონადირეთა ჟარგონზე “შპიგელ” თურმე კი არა უკანალს აღნიშნავს. ამ ვერსიას კი ერთადერთი ისტორია უმაგრებს ზურგს, ტილ ულენშპიგელისეული, სადაც გლეხებს ჩვენი გმირი თავის უკანალს უჩვენებს.

ეს ყველაფერი კარგი, მაგრამ ვცდილობ გავიხსენო შარლ დე კოსტერის “ლეგენდა ტილ ულენშპიგელისა და ლამე გუძაკის შესახებ” და არაფერი გამომდის. სადღაც ღრმა ბავშვობაში წავიკითხე ერთი ამოსუნთქვით და როგორც აღმოჩნდა არაფერი მახსოვს. ერთადერთი,  რაც წავიკითხე ეხლა ვიკიპედიაში ისაა, რომ მწერალს არ მოსწონებია მე–14 საუკუნე და ულენშპიგელი მე–16 საუკუნის ფლანდრიაში გადმოუსახლებია. მომკალით და არაფერი მახსოვს, არადა 20–30 წლის მერე, ალბათ ასევე ბუნდოვნად მემახსოვრება ის წიგნები, რომლებსაც ეხლა ვეცნობი… ხო, ვერაფერი სანუგეშო სიტუაციაა, მეხსიერება მართლაც საცერს ჰგავს და მხოლოდ იმას იტოვებს, რაც მასზე შთაბეჭდილებას ახდენს. ეს ბორხესის ოთხტომეულში ყველაზე ნათლად ჩანს. პირველ ტომში, სადაც თავმოყრილია დიდი არგენტინელის თხზულებები და ლიტერატურული ესეები 40 წლის ასაკამდე დაწერილი, იგი საოცარი პედანტი და სკრუპულოზური ლიტერატორია. გადის დრო და ტომების რიგითობის მატებასთან ერთად ჯერ უეჭველი ფაქტები სათუო ხდება, ბოლოს კი უსინათლო მწერალი მისი საყვარელი ისტორიების ახალ ინტერპრეტაციებს გვთავაზობს. ერთი სიტყვით არ მაინტერესებს რა იქნება 20–30 წლის შემდეგ, ფაქტია რომ ულენშპიგელზე არც ერთი ისტორია არ მახსოვს და სიმართლე რომ ითქვას ხელახლა გადახედვის სურვილი არ მაქვს…

მასთან დაკავშირებული ერთადერთი საინტერესო ამბავი, რომელმაც ჩემზე ეს ბოლო ორი–სამი დღეა, ვერ ვიტყვი რომ წარუშლელი, მაგრამ საგრძნობი შთაბეჭდილება დატოვა, ის არის რომ ფრანგულ ენაში ანცის, ოინბაზის და მატყუარას აღმნიშვნელი ზედსართავი რომ გვაქვს, espiègle–ზე მოგახსენებთ, თურმე კი არადა უშუალოდ ტილ ულენშპიგელს უკავშირდება. ვერაფრით დავადგინე, როგორ და რა გზებით, თუმცა ფაქტია, რომ ფლამანდურიდან თუ ჰოლანდიურიდან “Uylenspiegel” ფრანგულში “ესპიეგლ”–ად გადაკეთებულა. ასე რომ ტილ ულენშპიგელი ახლა ამ ფრანგულ სიტყვაში ცხოვრობს და კვლავაც დაწანწალებს ევროპის რუკაზე…

ანე–კატერინე ვესტლი

with 20 comments

ანე–კატერინე ვესტლი ნორვეგიელმა ბავშვებმა XX საუკუნის 50–იან წლებში გაიცნეს. იგი რადიოში მის მიერ დაწერილ პატარ–პატარა სახალისო ისტორიებს კითხულობდა, რომლებიც შემდგომში მის საბავშვო წიგნებს დაედო საფუძვლად. ეს სკანდინავიელი ავტორი სულ ორმოცამდე წიგნის ავტორია, რომლებიც ციკლებად იყოფიან. თვითოეულ ციკლს კი თავისი გმირები ჰყავს. მისი წიგნები ზღაპრებს წააგავს და ყოველთვის კარგად სრულდება, თუმცა ის, რასაც თავის წიგნებში ავტორი აღწერს, ჩვეულებრივი და უბრალო ადამიანების უმნიშვნელო ცხოვრებაა, ნათელი ფერებით გაჯერებული და სიხარულით აღსავსე.

ერთ–ერთ ასეთ ციკლს დედის, მამის, რვა ბავშვის და დიდედის შესახებ შექმნილი წიგნების სერია წარმოადგენს, რომლის პირველი ხუთი წიგნი ავტორმა 1957–1961 წლებში დაწერა. სწორად ეს ხუთი პატარა ისტორია აღმოვაჩინე დღეს ჩემს წიგნებში, 1987 წელს გამომცემლობა “ნაკადულის” მიერ ერთ წიგნად გამოცემული, ვებრძოდი რა უძილობას და გამახსენდა… გამახსენდა ამ წიგნს როგორ ვკითხულობდი მთელი ბავშვობა, დღემდე იხსენებს დედაჩემი თუ როგორ ვბოდიალობდი ამ წიგნთან ერთად სულ… ახლაც შემიძლია, პირველი ისტორიის “დედა, მამა რვა ბავშვი და საბარგო მანქანის” პირველი აბზაცის სიტყვასიტყვით ციტირება:

იყო და არა იყო რა, იყო დიდი, ძალიან დიდი ოჯახი: დედა, მამა და მათი რვა შვილი. ბავშვებს ერქვათ: მარენი, მარტინი, მარტა, მადსი, მონა, მილი, მინა და წრიპა მორტენი. მათთან ერთად ცხოვრობდა დიდი საბარგო მანქანა, რომელიც ყველას ძალიან უყვარდა. ან როგორ არ ეყვარებოდათ, საბარგო მანქანა ხომ მთელ ოჯახს არჩენდა!

ხანდახან უმნიშვნელო წვრილმანები ისე საფუძვლიანად რჩებიან მეხსიერებაში, რომ დავიწყების შანსიც არ გვაქვს. ზუსტად ასე მახსოვს, წრიპა მორტენის ოინბაზობები, მახსოვს როგორ უბერავდა ორპირი ქარი მათს სახლში ტყის პირას, როგორ მოიპარეს საბარგო მანქანა და ა.შ. ერთი სიტყვით, ამ ოჯახობასთან დაკავშირებული ყველა დეტალი. არადა, ახლა რომ ვინმემ მკითხოს სკანდინავიელ მწერლებში რომელია შენი ფავორიტიო, აუცილებლად და ხაზგასმით ასტრიდ ლინდგრენს დავასახელებ, ისე რომ არც კი დავფიქრდები. ფანტაზიით, ლიტერატურული პერსონაჟების მრავალფეროვნებით, ამბის მხატვრულად გადმოცემის მანერით ასტრიდ ლინდგრენი სხვა სიმაღლეზე დგას, მის წიგნებს უფრო გვიან გავეცანი, თუმცა პეპის, კარლსონის, სალტროკელების, ბიულერბიული ბავშვების, ემილის და მიოს ამბები ისე კარგად არც არასოდეს მხსომებია, როგორც ეს ვესტლის გმირების შემთხვევაში იყო…

მიუხედავად მთელს მსოფლიოში პირველი წიგნის პოპულარობისა, მე მაინც მეორე – “Mormor og de åtte ungene i skogen” – “დიდედა და რვა ბავშვი ტყეში” – მიყვარდა ყველაზე მეტად. გასული საუკუნის 50–იანი წწ. ოსლოს გარეუბნების რომანტიკას ვერ ჩავწვდი და, როგორც ჩანს, ტყის პირას მათი ცხოვრება უფრო საინტერესო იყო 20 წლით ახალგაზრდა მე–სთვის… ამ წიგნის ნორვეგიული სათაური წიკიპედიაში მოვძებნე და იმედია სწორად. სათაურის პირველივე სიტყვა Mormor–მა ჯერ კიდევ ლინუს ტორვალდსის წიგნში – “Just for fun” – მიიპყრო ჩემი ყურადღება, როცა ლინუქსის მშობელი მამა ორი ტიპის ბებიას და ორი ტიპის პაპას თუ ბაბუას იხსენებდა:

  • ფარმორ – მამის დედა
  • მორმორ – დედის დედა
  • ფარფარ – მამის მამა
  • მორფარ– დედის მამა.

მიუხედავად იმისა, რომ ლინუს ტორვალდსი შვედურ გარემოს აღწერდა, როგორც ჩანს, ნორვეგიული და შვედური იმდენად გვანან, რომ სიტყვა ბებია ერთნაირად ჟღერს ორივე ენაზე. ასევე, საგულისხმოა ის ფაქტიც, რომ ნორვეგიული ენის ეს თავისებურება გაითვალისწინა ქართველმა მთარგმნელმა და “ბებიის” ნაცვლად “დიდედა” გამოიყენა ქართულ თარგმანში. ამ ბებიაზე გამახსენდა და თურმე კი არა, ნორვეგიაში დღემდე პოპულარობით სარგებლობს ზემოხსენებული ოჯახის შესახებ დადგმული პიესები, რომლებშიც დიდედის როლს თავად ავტორი, ანე–კატერინე ვესტლი ასრულებდა ნორვეგიულ სცენაზე წლების განმავლობაში…

დიდხანს ვატრიალე ის გაყვითლებული და დაღარული ქართული წიგნი და ვერსად ვიპოვე ბიოგრაფიული ცნობები ავტორის შესახებ –  რომ არა წიკიპედია რა მეშველებოდა?! :)

P.S. ესეც ის ხსენებული ხუთი წიგნი რუსულად: download (გაფართოება ppt-დან rar–ზე გადააკეთეთ და მერე არქივი როგორ გახსნათ იმედია იცით)

ჩვენ ყველანი უკვდავები ვართ…

with 12 comments

ჩვენ ყველანი უკვდავები ვართ… ასე იწყებოდა სტატია, რომელიც ხუთი წლის, 2003 წელს წავიკითხე და დღემდე მახსენებს თავს, როდესაც ინტერნეტის და სიკვდილის თემას ვაწყდები. სტატია ერთი ჩვეულებრივი იუზერის, დონ მარტინის სიკვდილს იუწყებოდა. თითქოს არაფერი, ასეთი ინფორმაციით სავსეა მთელი ინტერნეტი, მაგრამ სტატიის ავტორი, რომელიც აწგარდაცვლილი იუზერის ვირტუალური მეგობარი გახლდათ, სხვა რამის თქმას ცდილობდა…

2003 წელი ეს ის დრო იყო, როდესაც სოციალური ქსელები ჯერ კიდევ ჩანასახის მდგომარეობაში იმყოფებოდა, ICQ და MSN Messenger ერთმანეთს ეჭიდავებოდნენ და MIRC–ი სულს ღაფავდა. ეს ის დრო იყო, როდესაც ადამიანების სოციალური აქტივობა ქსელში კვლავაც ტაბუდადებული თემა იყო, როდესაც ინტერნეტ ნაცნობობის შესახებ შეფარვით და მოკრძალებით საუბრობდნენ, აქაოდა ვინმემ ინფანტილიზმში არ გამოგვიჭიროსო და სწორად ამ დროს, წავიკითხე სტატია, სადაც მოთხრობილი იყო ერთი უბრალო იუზერის, დონ მარტინის გარდაცვალების შესახებ.

თავად სტატიის ავტორს უკვირდა, თუ რატომ სწუხდა ადამიანზე, რომელსაც არ იცნობდა, ამასთან იმასაც აცნობიერებდა, რომ დონ მარტინი მისთვის კვლავაც განაგრძობდა ცხოვრებას, იმ დანატოვარი პოსტებისა თუ ი–მეილების სახით, რომლებიც უხვად აღმოჩნდა The Inquirer-ის ფორუმზე. ერთადერთი განსხვავება, მკვდარ და ცოცხალ დონ მარტინს შორის ის იყო, რომ თანაფორუმელები მის ახალ პოსტებს და, მასთან უფრო დაახლოებული პირები, მის ი–მეილებს ვეღარ მიიღებდნენ. მთავარი მესიჯი, რომლის მოტანასაც სტატიის ავტორი ცდილობდა ის იყო, რომ სიკვდილის ცნებას ვირტუალურ რეალობაში სხვა განზომილება აქვსო. დღესაც დევს The Inquirer-ის ფორუმზე დონ მარტინის პოსტები, ფორუმიც მისი სახელობისაა და ალბათ დღემდე ეცინებათ თანაფორუმელებს მის ცინიზმითა და ირონიით აღსავსე პოსტებზე. სტატიის ბოლოს კი ნათქვამი იყო, რომ ჩვენს ფორუმზე სამასი ათასი პოსტია და თუ შეიძლება ნუ წაშლით, ჩვენ ყველანი უკვდავები ვართო…

ეს სტატია კიდევ ერთხელ გამახსენდა, მირიამ მაკებას სიკვდილის შესახებ რომ შევიტყვე გუშინ. პრინციპში არც არაფერი შეცვლილა ჩემთვის და ბევრი მისი სხვა მსმენელისათვის – ამ შემთხვევაშიც ერთადერთი განსხვავება ცოცხალ და გარდაცვლილ მირიამ მაკებას შორის ის არის, რომ მის ახალ კომპოზიციებს მე და ბევრი ჩემნაირი უბრალო იუზერი ქსელში ვეღარ მოვიძიებთ, ძველ ფაილებს კი განადგურება მანამ არ უწერიათ, სანამ ინტერნეტი არსებობს…

შეიძლება ვიღაცამ ცინიკური მიწოდოს სიკვდილზე და გარდაცვლილ ადამიანებზე ასეთი ტონით საუბრისათვის, თუმცა ფაქტია – სიკვდილს ქსელში სხვა განზომილება აქვს და მისი საზომი უკვდავებაა… უკვდავება იმ დიდი და პატარა ფორმით, რომელიც მილან კუნდერამ გოეთესა და ჰემინგუეის ჰიპოთეტური საუბრის დროს აღწერა. პატარა უკვდავება, კუნდერას სიტყვებით, ადამიანს მაშინ ეწვევა, როდესაც მის შესახებ ხსოვნა მის ნაცნობ–მეგობრებში, ანუ იმ ხალხში რჩება, რომლებიც პირადად იცნობდნენ მას. დიდი უკვდავება კი ეს ის ხსოვნაა, რომელიც ილექება მომდევნო თაობებში სხვადადხვა ფორმით.

იანვარში ალმა–ატაში ყოფნის დროს, როცა გარეთ მინუს 25 გრადუსი იყო და თვითიძულების წესით ტელევიზორს ვუყურებდი, ედმუნდ ჰილარის გარდაცვალების ამბავი შევიტყვე. მხრები ავიჩეჩე და განვაგრძე ახალი ამბების მოსმენა, თითქოს არც არაფერი მომხდარიყოს, ვინაიდან ჰილარი ჩემთვის, იმ ჰიპერტექსტური სამყაროს უბრალო იუზერისთვის, სადაც იგი ევერესტის პირველი დამპყრობელია, უკვე დიდი ხნის მკვდარი იყო. ზუსტად მაშინ გარდაიცვალა ჩემთვის ჰილარი (…და სხვა იუზერებისთვისაც), როცა თავი დაანება სოციალურ აქტივობას და ოკლენდში, ოკეანისპირა სახლში, ცისკრის პირას მბჟუტავი სანთელივით ჩაქრობა დაიწყო…

ბოლო ერთი თვეა, რაც ამ ბლოგში რაღაცეების წერა დავიწყე, იმდენმა ჩემთვის დავიწყებულმა ადამიანმა მიპოვა, მე თვითონაც გამიკვირდა. მოვიდნენ და მითხრეს, გვიხარია რომ ცოცხალი ხარო. დღეს სამსახურიდან სახლში რომ ვბრუნდებოდი, სწორად ამაზე ვფიქრობდი. ვფიქრობდი იმაზე, უცებ ავარია რომ მომსვლოდა და ჩემს არსებობას არარსებობა ჩანაცვლებოდა, რა დაემართებოდა ამ ბლოგს და უცებ პასუხიც ვიპოვე – არც არაფერი დაემართებოდა, იქნებოდა მანამ, სანამ იარსებებდა ვორდპრესი ერთი უუუბრალო განსხვავებით – აქ მეტი პოსტები აღარ დაიდებოდა :)

ყველაფერი ტოლმის შესახებ

with 24 comments

დიდი ხნის განმავლობაში მიმდინარეობს კამათი ტოლმის და მისი წარმომავლობის შესახებ. შეიძლება ითქვას, ეს ერთ–ერთი ყველაზე სახალისო დროის გასაყვანი საშუალებაა კავკასიაში – იდავონ იმაზე თუ სადაური კერძია ტოლმა (დოლმა). აზერბაიჯანელებისგანაც მომისმენია არგუმენტები და სომხებისგანაც, თუმცა სიმართლე რომ ითქვას დამაჯერებელი და ფაქტებით გამყარებული არგუმენტი არც ერთს არ აქვს.

ერთ–ერთ ფორუმზე წავაწყდი უზარმაზარ განხილვას სათაურით – “а где же долма?”. სადაც ორივე მხარის წარმომადგენლები იყვნენ შეყრილნი და ბჭობდნენ. საერთო ჯამში, ბევრ მასალასთან გაცნობის შემდეგ, მე ასეთი შთაბეჭდილება დამრჩა, რომ ეს კერძი ისეთივე ძველია, როგორც თავად ის ხალხები, რომლებიც მასზე პრეტენზიას აცხადებენ. ისტორიული წყაროების მოშველიებით სულაც არ არის ძნელი და უსაშველო ამბავი იმის დადგენა და შემდეგ დაჯერება, რომ დოლმა (ასე უწოდებენ მას თურქები)  ოსმანთა იმპერიაში და მის მახლობელ რეგიონში, ძალიან გავრცელებული კერძი ყოფილა. ერთი, ზემოხსენებული ფორუმის მომხმარებელი იმასაც კი ამბობდა, რომ ტოლმა შუამდინარეთში მოიგონეს ძველმა შუმერებმა და მის შესახებ ცნობებს ლურსმნულ დამწერლობაშიც კი ვხვდებითო. მოკლედ, ბევრი რომ არ გავაგრძელოთ, ტოლმა, როგორც კერძი, ძველია და ე.წ. ზიარი კულტურული რესურსია მახლობელ აღმოსავლეთში და კავკასიაში მცხოვრები ხალხების.

სხვისი არ ვიცი და მე ეს კამათი მართობს, ყოველთვის როდესაც მსგავს კამათს ვაწყდები, ხან რას გავიგებ და ხან რას ხოლმე. ასე მაგალითად, სომხურ–აზერბაიჯანულ კულინარიულ კამათში ტოლმის გვერდით სხვა კერძების ჩამოთვლა რომ დაიწყეს იქვე კამათის ქვე–პუნქტი გაიხსნა თუ სადაური წარმოშობისაა ხაში, რაზეც ერთმა არგუმენტად ის მოიყვანა რომ “ხაშლამაქ” თურქულად ხარშვას ნიშნავს და “ხაშ”–იც ზუსტად რომ თურქული (ანუ აზერბაიჯანულიც) სიტყვააო, მე კი ამასობაში, ჩემი ახლად ნაყიდი დიდი თურქულ–რუსული ლექსიკონი გადავშალე, ინფორმაცია გადავამოწმე, ჩემთვის ხაშთან ერთად ხაშლამის წარმომავლობაც დავადგინე და განვაგრძე კითხვა…

იმ ქვე–პუნქტს რომ თავი დავანებოთ და ტოლმას რომ დავუბრუნდეთ, ასევე ძალიან საინტერესოა ორივე მხარის არგუმენტები, თუ როგორ იჩემებენ ისინი ამ კერძს. ასე მაგალითად თურქები და ძმანი მისნი ამბობენ, რომ “დოლმაქ” თურქულად გატენვა/დატენვა/გავსებას ნიშნავს და “დოლმა” შესაბამისად “გატენილსო”. აზერბაიჯანელები ამბობენ “დოლ” ჩვენს ენაზე გავსებაა და “–მა” ბოლოსართიო (აქვე ჩიხირთმა, ბასტურმა და კიდევ ბევრი “მა”–ზე დაბოლოებული კერძი იყო ჩამოთვლილი ამ თეორიის გასამყარებლად). ახლა სომხებს მოვუსმინოთ. მათი ყველაზე სერიოზული არგუმენტი, მე რაც მოვისმინე თუ წავიკითხე, ის იყო რომ ყოვლად ალოგიკურია მომთაბარე თურქების მხრიდან ტოლმის დაჩემება, როდესაც მის მოსამზადებლად საჭიროა ვაზის, ან კომბოსტოს დარგვა, მოვლა, მოყვანა, ფოთლების შეგროვება… ერთი სიტყვით ყველაფერი ის, რაც მიწათმოქმედი ხალხისათვისაა დამახასიათებელი – თურქები და აზერბაიჯანელები კი მომთაბარე ხალხი რომ იყო ყველასათვის ცნობილი ამბავია ისტორიაშიო. ყველაზე “ჟელეზნი” არგუმენტი სომხების მხრიდან კი აზერბაიჯანელებისათვის ნათქვამი – “у вас не умеют готовить долма!” – იყო. ერთი სიტყვით, აზერბაიჯანელები ლინგვისტურ არგუმენტებს იშველიებენ, სომხები ეთნოგრაფიულ/კულინარიულს და მე ამასობაში იმ ფორუმის კითხვა მომბეზრდა და გადავინაცვლე ვიკიპედიაში…

ვიკიპედიაში კი ერთი მეტად საგულისხმო ამბავი გავიგე. შვედებს ჰქონიათ კერძი სახელწოდებით “კოლდოლმარ” (Kåldolmar), რომლის რეცეპტიც 1755 წელს გამოცემულ, კაისა ვარგის კულინარიულ წიგნში გვხვდება (ეს კაისა ვარგი შვედი ბარბარე ჯორჯაძეა ყოფილა:). არ დავიზარე და კოლდოლმარის რეცეპტს გავეცანი და გავოცდი… ეს ის ჩვეულებრივი, კომბოსტოს ტოლმაა, რომელიც თითოეულ ჩვენთაგანს ასე ძალიან უყვარს (…ნუ ზოგს არ უყვარს). ისმის შეკითხვა, თუ როგორ აღმოჩნდა ტოლმა შვედეთში? – რაზედაც თავად შვედები ჰყვებიან ლეგენდას კარლოს XII-ზე, რომელიც 1709 წელს პოლტავას ბრძოლაში დამარცხების შემდგომ მოლდავეთის ქალაქ ბენდერიში გაქცეულა და იქ 2 წელიწადი აფარებდა თავს. იმ დროს ეს ქალაქი ოსმანთა იმპერიის შემადგენლობაში შედიოდა და შესაბამისად შვედი მონარქი ადგილობრივ ოსმალო ჩინოვნიკს სტუმრობდა და ოსმალოებს პეტრე I-ის წინააღმდეგ აქეზებდა. წაქეზება რომ არ გამოსვლიათ, სამშობლოში დაბრუნებულ კარლოსს და მის თანხმლებ პირებს თან ტოლმის რეცეპტიც გაუყოლებიათ და ასე მოვლენია შვედურ სამზარეულოს კერძი “კოლდოლმარ”.  ასევე აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ შვედურ ენაზე Kål კომბოსტო ყოფილა და შესაბამისად “კოლდოლმარ” პირდაპირ თარგმანში კომბოსტოს ტოლმას ნიშნავს.

გუგლში ძებნის დროს ისიც გავარკვიე, რომ სიტყვა “დოლმა” (ნუ ჩვენებურად “ტოლმა”) კრებითი სახელი ყოფილა კერძების, სადაც ფარშირებულ და შეკაზმულ ცხვრის და ძროხის ხორცს რაიმე ბოსტნეულ–კონტეინერში ტენიან: ასე მაგალითად ვაზის ფოთლის ტოლმა, კომბოსტოს ტოლმა, ბადრიჯნის ტოლმა, პომიდვრის ტოლმა, ბულგარული წიწაკის ტოლმა (უკანასკნელ სამს თბილისში, როგორც წესი, ერთად ამზადებენ ხოლმე და ერთ ქვაბში ყრიან).

ინტერნეტში დიდი ხნის ბოდიალის შემდეგ, როდესაც ის ფორუმიც დავხურე, ვიკიპედიიდანაც რომ გამოვედი და საერთოდ ტოლმის შესახებ “კვლევაც” დასრულებულად რომ ჩავთვალე, ცოტა არ იყოს დავნაღვლიანდი. ყველა იჩემებდა ტოლმის გამომგონებლობას, ასახელებდნენ ბერძნულ ტოლმას, არაბულ ტოლმას, სომხურ ტოლმას, აზერბაიჯანულ ტოლმას, თურქულ ტოლმას და… ნუთუ ჩვენ არაფერი შევმატეთ ტოლმას და კავკასიელი ხალხების ამ საერთო კულტურული ნიშნის შექმნაში არანაირი წვლილი არ მიგვიძღვის?! ჰოდა, პასუხიც იქვე ვიპოვე – ჩვენი შენამატი “იხვის ტოლმაა”!!! ეს რომ გამახსენდა კარგ ხასიათზე დავდექი და”წიგნის სახლში” ამასწინათ ნანახი რომანი გამახსენდა “იხვის ტოლმა”, რომელიც მაკა მიქელაძემ და ბესო ხვედელიძემ ერთად დაწერეს. ამ რომანზე შეგიძლიათ ლიბ.გე–ზე წაიკითხოთ გიორგი კაკაბაძის რეცენზიაში “შეშლილი, შეშლილი სამყარო“. მე კი მხოლოდ ჩემთვის საინტერესო ადგილს მოვიტან ციტატად ამ რეცენზიიდან:

იხვის ტოლმა ის კერძია, რომლის შესახებაც ყველას სმენია, მასზე ყოველდღიურ საუბარში ხშირად ლაპარაკობენ, მაგრამ მისთვის გემო არავის გაუსინჯავს, იმიტომ, რომ ასეთი კერძი რეალურად არ არსებობს, იგი აბსტრაქტული სივრცის საკუთრებაა. შეუთავსებლის შეთავსება და არარსებულის არსებობა რასაკვირველია შესაძლებელია, მაგრამ იგი აბსურდულ ხასიათს ატარებს. რომანში “იხვის ტოლმა” კი აბსურდი რეალობად გასაღებული ის ფორმაა, რომელიც საღი აზროვნების ხაზგასასმელად გამოიყენეს ავტორებმა.

ამით დავასრულებ ტოლმაზე საუბარს. პირზე ნერწყვი მომადგა და ცოტა არ იყოს მომშივდასავით… :)

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 169 other followers